กระบวนทัศน์ใหม่ในการบริหารความเสี่ยง: จากการควบคุมด้วยกฎระเบียบสู่ การสร้างภูมิคุ้มกันด้วยใจ
คำสำคัญ:
การบริหารความเสี่ยง, ภูมิคุ้มกันทางใจ, ความปลอดภัยทางจิตวิทยา, วัฒนธรรมความเสี่ยง, จริยธรรมสากลบทคัดย่อ
ท่ามกลางสภาวการณ์โลกที่ผันผวนและเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว (VUCA World) การบริหารความเสี่ยงในสถาบันอุดมศึกษาที่พึ่งพาเพียงกฎระเบียบ ข้อบังคับ หรือเกณฑ์มาตรฐานภายนอก (Hard Controls) เริ่มไม่เพียงพอต่อการรับมือกับภัยคุกคามรูปแบบใหม่ โดยเฉพาะความเสี่ยงที่เกิดจากพฤติกรรมมนุษย์และการตัดสินใจภายใต้สภาวะวิกฤต บทความวิชาการเชิงแนวคิดนี้นำเสนอกระบวนทัศน์ใหม่ในการบริหารความเสี่ยง โดยเปลี่ยนจุดเน้นจากการควบคุมสั่งการ ไปสู่การสร้างภูมิคุ้มกันทางใจ (Mental Immunity) ของบุคลากรในองค์กร บทความนี้วิเคราะห์ถึงข้อจำกัดของการบริหารจัดการแบบเดิมที่เน้นการจับผิดและการลงโทษ ซึ่งมักก่อให้เกิดวัฒนธรรมแห่งความหวาดกลัว (Fear Culture) และการปกปิดข้อมูล โดยเสนอแนวทางการประยุกต์ใช้หลักจิตวิทยาองค์กรและจริยธรรมสากลเพื่อสร้างภูมิคุ้มกันทางใจ ซึ่งประกอบด้วย 3 องค์ประกอบสำคัญ ได้แก่ 1) ความตระหนักรู้ต่อความเสี่ยง (Risk Awareness) ที่ปลูกฝังให้เป็นสัญชาตญาณ 2) ความซื่อสัตย์ในวิชาชีพ (Professional Integrity) หรือการกำกับดูแลตนเอง (Self-Regulation) และ
3) ความยืดหยุ่นทางใจ (Resilience) ที่พร้อมรับมือและฟื้นตัวจากวิกฤต นอกจากนี้ บทความนี้
ยังเน้นย้ำถึงบทบาทสำคัญของผู้นำในการสร้าง ความปลอดภัยทางจิตวิทยา (Psychological Safety) เพื่อเอื้อให้เกิดสภาพแวดล้อมที่บุคลากรกล้าเปิดเผยข้อผิดพลาดและร่วมกันหาทางออกโดยปราศจากการตำหนิ อันจะนำไปสู่การยกระดับวัฒนธรรมความเสี่ยง (Risk Culture) ที่เข้มแข็งและยั่งยืน ซึ่งมีศักยภาพจะเป็นรากฐานสำคัญของคุณภาพการศึกษาที่แท้จริง มากกว่าการมุ่งเน้นปฏิบัติตามเกณฑ์เอกสารเพียงอย่างเดียว
Downloads
เอกสารอ้างอิง
กมลวรรณ ทีปพงศ์. (2562). การบริหารความเสี่ยงทั่วทั้งองค์กรในสถาบันอุดมศึกษา. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยธนบุรี, 13(2), 25–36.
จอมพงศ์ มงคลวนิช. (2556). การบริหารองค์การและบุคลากรทางการศึกษา. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย. (2560). แนวทางการตรวจสอบภายในที่ดี. กรุงเทพฯ: ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย.
สำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. (2567). เกณฑ์คุณภาพการศึกษาเพื่อการดำเนินการที่เป็นเลิศ (EdPEx) ฉบับปี 2567-2570. กรุงเทพฯ: สำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม.
สุรสม กฤษณจินดา. (2561). การบริหารความเสี่ยงอย่างมืออาชีพ. กรุงเทพฯ: ฐานบุ๊คส์.
Bennett, N. & Lemoine, G. J. (2014). What a difference a word makes: Understanding threats to performance in a VUCA world. Business Horizons, 57(3), 311–317.
Cascio, J. (2020). Facing the Age of Chaos. Medium. Retrieved from https://medium.com/@cascio/facing-the-age-of-chaos-b00687b1f51d
Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission. (2017). Enterprise Risk Management: Integrating with Strategy and Performance. New York: COSO.
Edmondson, A. C. (2019). The Fearless Organization: Creating Psychological Safety in the Workplace for Learning, Innovation, and Growth. Hoboken: Wiley.
International Organization for Standardization. (2018). Risk management — Guidelines (ISO 31000:2018). Geneva: ISO.
Kant, I. (2012). Groundwork of the Metaphysics of Morals (M. Gregor & J. Timmermann, Trans.). Cambridge: Cambridge University Press. (Original work published 1785).
Taleb, N. N. (2012). Antifragile: Things That Gain from Disorder. New York: Random House.
Weick, K. E. & Sutcliffe, K. M. (2007). Managing the Unexpected: Resilient Performance in an Age of Uncertainty (2nd ed.). San Francisco: Jossey-Bass.
World Economic Forum. (2024). Strategic Cybersecurity Talent Framework. Geneva: World Economic Forum.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารนวัตกรรมการบริหารและการจัดการศึกษา
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
