ภาพแทนบทบาทพระสงฆ์ในวรรณกรรมพุทธศาสนาไทยร่วมสมัย: การวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบระหว่างเรื่อง หลวงตา และซีรีส์ สาธุ
คำสำคัญ:
ภาพแทน, บทบาทพระสงฆ์, วรรณกรรมพุทธศาสนาไทยร่วมสมัยบทคัดย่อ
บทความนี้มุ่งศึกษาภาพแทนบทบาทพระสงฆ์ในวรรณกรรมพุทธศาสนาไทยร่วมสมัย ผ่านการวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบระหว่างวรรณกรรมเรื่อง หลวงตา และซีรีส์ สาธุ เพื่อทำความเข้าใจลักษณะและความหมายของบทบาทพระสงฆ์ผ่านทางสังคม วัฒนธรรม และศาสนาที่แตกต่างกัน ตัวบททั้งสองบอกช่วงเวลาทางสังคมที่ห่างกัน โดย หลวงตา นำเสนอภาพสังคมชนบทและสังคมเกษตรกรรมในช่วง พ.ศ. 2500–2515 ขณะที่ สาธุ ถ่ายทอดภาพพระสงฆ์และสถาบันวัดในบริบทสังคมเมืองร่วมสมัยของทุนนิยมและเทคโนโลยีดิจิทัล มีกรอบแนวคิดวรรณกรรมในฐานะภาพสะท้อนสังคม และดำเนินการวิเคราะห์เชิงคุณภาพจากตัวบทวรรณกรรมและสื่อภาพยนตร์ โดยพิจารณาบทบาท หน้าที่ ความสัมพันธ์ของพระสงฆ์กับชุมชน รวมถึงปัจจัยทางสังคมที่มีอิทธิพลต่อการกำหนดภาพแทน
ผลการวิเคราะห์พบว่า หลวงตา สร้างภาพแทนพระสงฆ์ในฐานะศูนย์กลางทางศีลธรรมและผู้นำทางจิตใจของชุมชนชนบท พระสงฆ์มีบทบาทเชื่อมโยงศาสนากับวิถีชีวิตเกษตรกรรม และทำหน้าที่ธำรงคุณค่าทางศาสนาและวัฒนธรรมท้องถิ่น ขณะที่ สาธุ นำเสนอภาพแทนพระสงฆ์กับสังคมร่วมสมัย ซึ่งบทบาทของพระสงฆ์ปรากฏผ่านกระบวนการปรับตัวและการต่อรองกับแรงกดดันจากทุน เทคโนโลยี และโครงสร้างอำนาจภายนอก โดยการเปรียบเทียบภาพแทนบทบาทพระสงฆ์ในวรรณกรรมทั้งสองเรื่อง แสดงทัศนะบทบาทผู้นำทางศาสนาในสังคมไทยไม่ได้เลือนหายไป แต่มีการเปลี่ยนไปตามยุคสมัยและเงื่อนไขทางสังคมที่แตกต่างกัน บทความนี้จึงช่วยขยายความเข้าใจบทบาทพระสงฆ์ในฐานะสถาบันและปัจเจกบุคคลผ่านสื่อวรรณกรรมและสื่อร่วมสมัย
เอกสารอ้างอิง
งามพิศ สัตย์สงวน. (2543). หลักมานุษยวิทยาวัฒนธรรม (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพมหานคร: ภาควิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ธเนศ วงศ์ยานนาวา. (2552). ความไม่หลากหลายของความหลากหลายทางวัฒนธรรม. กรุงเทพมหานคร: สมมติ.
นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2543). พุทธศาสนาในความเปลี่ยนแปลงของสังคมไทย (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพมหานคร: มูลนิธิโกมลคีมทอง.
พระธรรมปิฎก (ป.อ.ปยุตฺโต). (2545). ภาวะผู้นำ : ความสำคัญต่อการพัฒนาคน พัฒนาประเทศ. กรุงเทพมหานคร : ธรรมสภาและสถาบันลือธรรม.
แพรเยื่อไม้. (2553). หลวงตา. กรุงเทพมหานคร: ธรรมสภา.
รื่นฤทัย สัจจพันธุ์. (2555). วรรณกรรมปัจจุบัน. กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยรามคำแหง.
ศรีศักร วัลลิโภดม. (2557). ความหมายของภูมิวัฒนธรรม การศึกษาจากภายในและสำนึกของท้องถิ่น. กรุงเทพมหานคร : มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์.
สุรพงษ์ โสธนะเสถียร. (2533). การสื่อสารกับสังคม. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
Hall, Stuart. (1997). Representation: Cultural Representations and Signifying Practices. London: Sage in association with the Open University.
Netflix. (2024). The Believers (สาธุ). สืบค้น 5 ธันวาคม 2565, จาก https://www.netflix.com/th/title/81517165
Williams. Raymond. (1977). Marxism and Literature. Oxford: Oxford University Press.
