อัตลักษณ์และเงื่อนไขความสำเร็จของ “หมอลำกลอน” สู่การพัฒนาทุนทางวัฒนธรรม
คำสำคัญ:
หมอลำกลอน, ทุนทางวัฒนธรรม, เงื่อนไขความสำเร็จบทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาอัตลักษณ์และเงื่อนไขความสำเร็จของหมอลำกลอน ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ประเทศไทย และ 2) เพื่อศึกษาเงื่อนไขความสำเร็จของหมอลำกลอน ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ประเทศไทย ใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) การสนทนากลุ่ม (Focus Group Discussion) และการสังเกต (Observation) ผู้ให้ข้อมูล จำนวน 70 คน จากการสัมภาษณ์เชิงลึก จำนวน 50 คน และสนทนากลุ่มย่อย จำนวน 20 คน การวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและนำเสนอข้อมูลด้วยวิธีการพรรณนา กำหนดรหัส (Coding) ผู้ให้ข้อมูล ได้แก่ 1) หมอลำกลอนในภาคอีสาน 2) ผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับหมอลำกลอน ในคณะ/วง เช่น นักดนตรี ผู้จัดการ 3) ผู้ชม แฟนคลับ
ผลการศึกษา พบว่า อัตลักษณ์ของหมอลำกลอน ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ประเทศไทย ได้แก่ 1) เพศ 2) บทบาทหน้าที่ 3) ความรู้ความสามารถ/ทักษะ 4) ความเป็นอัตลักษณ์ของตัวบุคคล 5) แบรนด์และความเป็นแบรนด์ที่มีชื่อเสียง 6) เนื้อหา ทำนอง จังหวะ ของกลอนลำ และเงื่อนไขความสำเร็จของหมอลำกลอน ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ประเทศไทย ได้แก่ 1) เงื่อนไขทางสังคมและวัฒนธรรม ได้แก่ (1) ภาษา (2) เครื่องแต่งกายของหมอลำ (3) พิธีกรรม งานบุญ (4) ลักษณะของผู้ชมการแสดง ผู้ชมส่วนใหญ่เป็นชาวพุทธ ชาวบ้าน อาชีพเกษตรกร รับจ้างทั่วไป หมอลำส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับศาสนาพุทธทั้งในเนื้อหาและการแต่งกลอน 2) เงื่อนไขทางการตลาด ได้แก่ (1) แพ็กเกจการแสดง (2) การจัดโพรโมชัน 3) การสนับสนุนเชิงนโยบายของหน่วยงานภาครัฐ 4) นโยบายเศรษฐกิจสร้างสรรค์ ซอฟต์พาวเวอร์ ได้แก่ (1) นโยบายพัฒนาคน ทรัพยากรมนุษย์ (2) นโยบายพัฒนาองค์ความรู้ (3) นโยบายด้านทรัพย์สินทางปัญญา (4) นโยบายด้านเทคโนโลยีสารสนเทศที่เกี่ยวข้องกับการเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ 5) การมีส่วนร่วมของชุมชน 6) แนวทางการพัฒนาหมอลำกลอนด้วยหลักสูตร การเผยแพร่หมอลำ การจัดตั้งศูนย์การเรียนรู้หมอลำ การพัฒนาสู่ทุนทางวัฒนธรรมด้วยการสร้างความตระหนักและส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประเทศในระดับชาติจะเป็นตัวขับเคลื่อนสำคัญที่ผลักดันวัฒนธรรมอันทรงคุณค่าให้ได้รับการยอมรับสู่กระแสนิยม
เอกสารอ้างอิง
คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. (2563). เศรษฐกิจสร้างสรรค์คืออะไร. สืบค้น 23 กันยายน 2568, จาก http://www.dce.arch.chula.ac.th/creative-economy/
เชษฐา พวงหัตถ์. (2559). โลกศึกษา โลกาภิวัตน์ และความเป็นพลเมือง. สงขลานครินทร์ ฉบับสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์, 22(1), 1-60.
บวรศม ลีระพันธ์ และคณะ. (2563). รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาแบบจำลองบูรณาการ ระบบการแก้ไขปัญหาโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 เพื่อสนับสนุนกระบวนการตัดสินใจเชิงนโยบาย (รายงานผลการวิจัย). กรุงเทพฯ: ภาควิชาเวชศาสตร์ชุมชน คณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิบดี.
ราตรี ศรีวิไล บงสิทธิพร, เจริญชัย ชนไพโรจน์ และ สุภณ สมจิตศรีปัญญา. (2554). สุนทรียภาพในกลอนลำของหมอลำกลอน : องค์ประกอบและปัจจัยเกื้อหนุนต่อการสร้างสรรค์. วารสารศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 3(2), 1-23.
สุรชาติ บำรุงสุข. (2557). Soft Power. กรุงเทพฯ : สแควร์ ปริ๊นซ์ 93.
Kwon, S. H. & Kim, J. (2014). The cultural industry policies of the Korean government and the Korean Wave. International Journal of Cultural Policy, 20(4), 1.
Nye, S. J., Jr. (2004). Soft Power the Means to Success in World Politics. Retrieved November 16, 2020, from https://shorturl.asia/flRoE
TCDC. (2020). เจาะเทรนด์โลก 2020 Positive Trend 2020. กรุงเทพฯ: ศูนย์สร้างสรรค์งานออกแบบ (TCDC) สำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้.
The Korea Times. (2020). South Korea’s export of cultural goods reaches $10 billion. Retrieved June 20, 2021, from https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2020/07/688_292447.html
UNCTAD. (2008). Trade and development report 2008. New York: United Nation.
Walker, B. and Salt, D. (2006). Resilience Thinking: Sustaining Ecosystems and People in a Changing World. Island Press, Washington DC.: Island Press
