พลวัตเชิงนโยบายอุตสาหกรรมวัฒนธรรมของสาธารณรัฐเกาหลี (ค.ศ. 1961-2022) และการประกอบสร้างอัตลักษณ์ของเยาวชนไทย
คำสำคัญ:
นโยบายวัฒนธรรมเกาหลี, อุตสาหกรรมวัฒนธรรม, อำนาจละมุน, การประกอบสร้างอัตลักษณ์, เยาวชนไทยบทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อวิเคราะห์พลวัตของนโยบายอุตสาหกรรมวัฒนธรรมของสาธารณรัฐเกาหลี ระหว่างปี ค.ศ. 1961-2022 และ 2) เพื่อศึกษาผลกระทบของนโยบายดังกล่าวต่อการประกอบสร้างอัตลักษณ์ของเยาวชนไทย การวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) ผ่านการวิเคราะห์เอกสารเชิงนโยบาย แผนแม่บท และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ร่วมกับการเก็บข้อมูลภาคสนามด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกกลุ่มเยาวชนในพื้นที่ภาคใต้ของประเทศไทย
ผลการวิจัยพบว่า นโยบายวัฒนธรรมของเกาหลีใต้มีการเปลี่ยนผ่านกระบวนทัศน์อย่างมีนัยสำคัญจาก “รัฐผู้ควบคุม” (Control State) ในยุคอำนาจนิยม ไปสู่ “รัฐผู้อุปถัมภ์เชิงยุทธศาสตร์” (Strategic Patron State) ในยุคเสรีนิยมใหม่ ซึ่งมุ่งเน้นการส่งออกอุตสาหกรรมเนื้อหาในฐานะอำนาจละมุน (Soft Power) ผลกระทบต่อเยาวชนไทยปรากฏชัดใน 4 มิติหลัก ได้แก่ มิติการเปิดรับสื่อและจิตวิทยา มิติพฤติกรรมการบริโภคและสุนทรียศาสตร์ มิติการประกอบสร้างอัตลักษณ์ และมิติข้อจำกัดทางเศรษฐศาสตร์ในพื้นที่ชายขอบ
ข้อค้นพบสำคัญระบุว่า เยาวชนไทยไม่ได้เป็นเพียงผู้รับสารที่ถูกกลืนกลายทางวัฒนธรรม แต่เป็น “ผู้รับสารที่ตื่นตัว” (Active Audience) ซึ่งทำการเจรจาต่อรอง (Negotiation) และผสมผสานองค์ประกอบทางวัฒนธรรมเกาหลีเข้ากับวิถีชีวิตดั้งเดิมของตนเอง ก่อให้เกิดการประกอบสร้างอัตลักษณ์ของเยาวชนไทย ที่สอดคล้องกับบริบทสังคมไทย อย่างไรก็ตาม นโยบายเชิงรุกของรัฐบาลเกาหลีใต้ยังสร้างความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงทุนทางวัฒนธรรมสำหรับเยาวชนในพื้นที่ชายขอบ ซึ่งต้องแบกรับ “ต้นทุนแห่งการติ่ง” และปรับตัวด้วยการบริโภคสื่อในรูปแบบที่ต่างไปจากเยาวชนในเมืองหลวง งานวิจัยนี้เสนอว่าความสำเร็จของอุตสาหกรรมวัฒนธรรมเกาหลีหาใช่เรื่องบังเอิญ แต่เป็นผลผลิตจากยุทธศาสตร์ของรัฐในการปรับตัวเข้าสู่ยุคดิจิทัลแพลตฟอร์มและการสร้างระบบนิเวศทางวัฒนธรรมที่เข้มแข็ง
เอกสารอ้างอิง
กิตติ ประเสริฐสุข. (2561). Soft Power ของเกาหลีใต้: จุดแข็งและข้อจำกัด. วารสารเอเชียตะวันออกศึกษา, 22(1), 122-139.
ธรรมรส กรกนก. (2566). การผสมผสานจากกระบวนการสร้างศิลปินไอดอลเกาหลี (K-POP) สู่กระบวนการสร้างศิลปินไอดอลไทย (T-POP) ยุคใหม่ (วารสารศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาสื่อสารศึกษา). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
นพดล สาลีโภชน์. (2569). นโยบายอุตสาหกรรมทางวัฒนธรรมของประเทศเกาหลีและผลกระทบที่มีต่อเยาวชนในสังคมไทย (ดุษฎีนิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาวัฒนธรรมศึกษา). สงขลา: มหาวิทยาลัยทักษิณ.
นาซรีน อาแย. (2567, 23 มีนาคม). นิสิตมหาวิทยาลัยทักษิณ [บทสัมภาษณ์].
นูรฟีตรียา ลีม๊ะ. (2567, 29 มีนาคม). นิสิตมหาวิทยาลัยทักษิณ [บทสัมภาษณ์].
นูรูลฮูดา หะยีแวนาแว. (2567, 29 มีนาคม). นิสิตมหาวิทยาลัยทักษิณ [บทสัมภาษณ์].
ปภาวินท์ นนทวงค์. (2567). การศึกษาเปรียบเทียบกลยุทธ์การสร้าง Soft Power ระหว่างประเทศเกาหลีใต้กับประเทศไทยผ่านอุตสาหกรรมภาพยนตร์ (สารนิพนธ์ปริญญารัฐประศาสนศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์). กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ประยุทธ วรรณอุดม. (2549). กระบวนการต่อรองของหมอลำและผู้ชมหมอลำที่มีต่อบทบาทและอิทธิพลของระบบอุตสาหกรรมวัฒนธรรม (ดุษฎีนิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชานิเทศศาสตร์). กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พิชญะ ดีด้วยชาติ. (2566). การสร้างสรรค์เนื้อหาให้กับศิลปินเกาหลีวง Seventeen ผ่านช่องทาง TikTok (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต สาขาวิชาสื่อสารศึกษา). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ฟาอิซา เจะดอเลาะนัท. (2567, 8 มีนาคม). นิสิตมหาวิทยาลัยทักษิณ [บทสัมภาษณ์].
รพีพรรณ บุญคล่อง. (2567, 5 พฤษภาคม). นิสิตมหาวิทยาลัยทักษิณ [บทสัมภาษณ์].
สิลามล ช่างคิด. (2567, 1 มีนาคม). นิสิตมหาวิทยาลัยทักษิณ [บทสัมภาษณ์].
อาทิชัย มี. (2567, 8 มีนาคม). นิสิตมหาวิทยาลัยทักษิณ [บทสัมภาษณ์].
Appadurai, A. (1996). Modernity at large: Cultural dimensions of globalization. Minneapolis: University of Minnesota Press.
Baudrillard, J. (1970). The consumer society: Myths and structures. London: Sage Publications.
Bourdieu, P. (1984). Distinction: A social critique of the judgement of taste. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Gramsci, A. (1971). Selections from the prison notebooks of Antonio Gramsci (Q. Hoare & G. Nowell Smith, Eds. & Trans.). New York: International Publishers.
Kim, M. (2011). The role of the government in cultural industry: Some Observation from Korea's experience. Keio Communication Review, 33, 163-182.
Kim, T. (2021). The state's roles in the development of cultural industries: Korean cultural industry policies from 1993 to 2021 (Doctoral dissertation, School of Communication). Burnaby, BC: Simon Fraser University.
Lee, H. K. (2019). Cultural policy in South Korea: Making a new patron state. London: Routledge.
Nye, J. S., Jr. (2004). Soft power: The means to success in world politics. New York: PublicAffairs.
Nederveen Pieterse, J. (2009). Globalization and culture: Global mélange (2nd ed.). Lanham, MD: Rowman & Littlefield.
Schiller, H. I. (1978). Media and imperialism. Revue Française d'Études Américaines, 6(1), 269-281.
Shim, D. (2006). Hybridity and the rise of Korean popular culture in Asia. Media, Culture & Society, 28(1), 25-44.
Yoon, K., Min, W., & Jin, D. Y. (2020). Consuming the Contra-Flow of K-pop in Spain. Journal of Intercultural Studies, 41(2), 132-147.
