ความสัมพันธ์ของภาษาและดนตรี: การจำแนกประเภทเครื่องดนตรีและการใช้คำขยายในการบรรเลงดนตรีไทย
คำสำคัญ:
ความสัมพันธ์ของภาษาและดนตรี, การจำแนกประเภทเครื่องดนตรีไทย, คำขยาย, การบรรเลงดนตรีไทย, ภาษาไทยบทคัดย่อ
บทความวิชาการฉบับนี้มุ่งอธิบายความสัมพันธ์ระหว่างภาษาและดนตรีไทย โดยมุ่งศึกษาหลักเกณฑ์การจำแนกประเภทเครื่องดนตรีไทย และการใช้คำขยายในภาษาไทยที่เกิดขึ้นจากกระบวนการบรรเลงดนตรีไทย การศึกษาใช้แนวคิดด้านความสัมพันธ์ของภาษาและดนตรีเป็นกรอบในการวิเคราะห์ข้อมูลจากเอกสารทางดุริยางคศาสตร์และการปฏิบัติดนตรีไทย
การจำแนกประเภทเครื่องดนตรีไทยตั้งอยู่บนฐานของกริยาที่ใช้ในการบรรเลง ได้แก่ ดีด สี ตี และเป่า ซึ่งแตกต่างจากระบบการจำแนกเครื่องดนตรีของตะวันตกที่ใช้แหล่งกำเนิดเสียงเป็นเกณฑ์หลัก และยังพบว่า กริยาทั้งสี่ในภาษาไทยได้ถูกขยายความหมายผ่านคำขยายที่ใช้ในการอธิบายกลวิธีการบรรเลงดนตรี โดยคำขยายเหล่านี้ทำหน้าที่บอกลักษณะการเคลื่อนไหว อวัยวะที่ใช้ ทิศทาง ลักษณะของลม และคุณลักษณะของเสียงที่เกิดขึ้นจากการบรรเลง ข้อค้นพบสำคัญของบทความนี้คือ การชี้ให้เห็นบทบาทของภาษาไทยในฐานะกรอบแนวคิดที่กำหนดทั้งระบบการจำแนกเครื่องดนตรีและการจัดระบบองค์ความรู้เชิงปฏิบัติด้านดนตรีไทยซึ่งสะท้อนความสัมพันธ์เชิงโครงสร้างระหว่างภาษาและดนตรีในบริบทวัฒนธรรมไทย
เอกสารอ้างอิง
ณัฐธยา รังสิยานนท์ และโกวิทย์ ขันธศิริ. “การสร้างบทเรียนสำเร็จรูปเพื่อพัฒนาทักษะการบรรเลงจะเข้.” วารสารศิลปกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย. 5(2), 50-57.
บุญเชิด พิณพาทย์. (2534). เทคนิคการฝึกระนาดเอกเบื้องต้น. วารสารศึกษาศาสตร์ปริทัศน์, 8(1), 125–141.
ปถมา เอี่ยมสอาด. (2539). กระจับปี่ : การศึกษาด้านวัฒนธรรมและอัตลักษณ์ทางดนตรี. (วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาวัฒนธรรมศึกษา). บัณฑิตวิทยาลัย : มหาวิทยาลัยมหิดล.
มนตรี ตราโมท. (2540). ดุริยางค์ศาสตร์ไทย (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพมหานคร: มติชน
ราชบัณฑิตยสถาน. (2554). พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. กรุงเทพมหานคร: ราชบัณฑิตยสถาน.
วรพจน์ มานะสมปอง. (2549). วิเคราะห์เดี่ยวขลุ่ยเพียงออเพลงกราวใน ทางครูจำเนียร ศรีไทยพันธุ์ (วิทยานิพนธ์ศิปลศาสตรมหาบัณฑิต ดุริยางค์ไทย). กรุงเทพมหานคร: จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย.
วารุณี ทรัพย์มั่งมี. (2546). การเป่าขลุ่ยเพียงออเบื้องต้น. เอกสารประกอบการสอน. คณะศิลปกรรมศาสตร์: มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
วิทยา ศรีผ่อง. (2563). การสร้างสรรค์ทางเดี่ยวฆ้องวงใหญ่จากมือไล่ฆ้องของครูประสิทธิ์ ถาวร. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา, 31(1), 135-151.
วิโรจน์ เวชชะ. (2541). เพลงเดี่ยวกราวในทางปี่ใน. วารสารมนุษยศาสตร์วิชาการ, 6(1), 57-75
ศิลปชัย กงตาล. (2559). ดนตรีและสุนทรียศาสตร์. คณะมนุษยศาสตร์ และสังคมศาสตร์: มหาวิทยาลัยนครปฐม.
สมาน น้อยนิตย์. (2535) ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับดนตรีไทย เครื่องกำกับจังหวะ. กรุงเทพมหานคร: วิทยาลัยนาฏศิลป์ กรมศิลปากร.
Hornbostel, E. M. von, & Sachs, C. (1961). Classification of musical instruments. The Galpin Society Journal, 14, 3–29.
Kartomi, M. J. (1990). On Concepts and Classifications of Musical Instruments. Chicago: The University of Chicago Press.
Lee, D. (2019). Hornbostel–Sachs classification of musical instruments. Knowledge Organization, 47(1), 72–91.
Sağlam, E. B., & Kayaoglu, M. N. (2010). Music and Language. In Proceedings of the 2nd International Symposium on Sustainable Development (pp. 208–211). Sarajevo, Bosnia and Herzegovina.
