พลวัตภาพตัวแทนและวาทกรรมความหลากหลายทางเพศ ในภาพยนตร์ไทยยุคสมรสเท่าเทียม (พ.ศ. 2560–2568)

บทคัดย่อ

        บทความวิจัยนี้มุ่งศึกษาพลวัตภาพตัวแทนและวาทกรรมความหลากหลายทางเพศในภาพยนตร์ไทยช่วง พ.ศ. 2560–2568 ซึ่งผู้วิจัยนิยามว่าเป็นช่วงเปลี่ยนผ่านสำคัญภายใต้บริบทสมรสเท่าเทียม โดยมีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อวิเคราะห์กลวิธีการนำเสนอภาพตัวแทนของกลุ่มหลากหลายทางเพศในภาพยนตร์ไทย และ 2) เพื่อตรวจสอบวาทกรรมและโครงสร้างอุดมการณ์ที่ปรากฏในภาพยนตร์กระแสหลักและภาพยนตร์อิสระ การวิจัยใช้ระเบียบวิธีเชิงคุณภาพ โดยศึกษาแนวคิดว่าด้วยภาพตัวแทน ทฤษฎีเควียร์ สัญวิทยา และโครงสร้างเรื่องเล่าเป็นกรอบการวิจัยหลัก กลุ่มตัวอย่างคือภาพยนตร์ไทยขนาดยาวจำนวน 16 เรื่องที่เผยแพร่ระหว่าง พ.ศ. 2560–2568 ใช้วิธีคัดเลือกแบบเจาะจงให้ครอบคลุมทั้งภาพยนตร์อิสระและศิลปะ ภาพยนตร์กระแสหลักเชิงพาณิชย์ ภาพยนตร์ที่สนทนากับกฎหมาย และกรณีศึกษาเชิงวิพากษ์ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ แบบบันทึกและแบบวิเคราะห์ตัวบทภาพยนตร์ การวิเคราะห์ข้อมูลใช้การวิเคราะห์ตัวบทและการวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ ผลการวิจัยพบว่า ในด้านกลวิธีการนำเสนอภาพตัวแทน ภาพยนตร์อิสระมีแนวโน้มเลื่อนตำแหน่งตัวละครเควียร์จากชายขอบสู่ศูนย์กลางของเรื่องเล่า ประกอบสร้างอัตลักษณ์บนจุดตัดของโครงสร้างอำนาจหลายมิติ และใช้สุนทรียศาสตร์แบบกวีนิพนธ์ทางภาพและโครงเรื่องที่ไม่ยึดติดสูตรสำเร็จ ขณะที่ภาพยนตร์กระแสหลักยังคงพึ่งพาภาษาภาพและโทนอารมณ์ที่มองโลกในแง่ดีต่อความเป็นเควียร์ ควบคู่กับการทำให้ตัวละครหลากหลายทางเพศเป็นสินค้าในเศรษฐกิจสีชมพูและทุนนิยมวาย ในระดับวาทกรรมและอุดมการณ์ การศึกษาพบความตึงเครียดระหว่างความพยายามท้าทายบรรทัดฐานรักต่างเพศกับการผลิตซ้ำมายาคติเดิม ภาพยนตร์อิสระบางเรื่องใช้ตัวละครเควียร์เป็นจุดตั้งคำถามต่อรัฐ ศาสนา ชนชั้น และกฎหมาย ขณะที่ภาพยนตร์กระแสหลักและกรณีศึกษาเชิงวิพากษ์บางเรื่องยังคงใช้โครงเรื่องโศกนาฏกรรมของตัวละครหลากหลายทางเพศ มุกตลก และลูกเล่นเชิงพาณิชย์ที่ตอกย้ำภาพเหมารวม หรือทำให้ความหลากหลายทางเพศกลายเป็นเพียงฉากประกอบปราศจากน้ำหนักเชิงเนื้อหา องค์ความรู้จากงานวิจัยชี้ให้เห็นว่า แม้การรับรองสมรสเท่าเทียมจะเพิ่มระดับการมองเห็นของความรักเควียร์ในเชิงนิตินัย แต่ภาพยนตร์ไทยในยุคนี้ยังสะท้อนทั้งจุดสูงสุดของการมองเห็นและจุดวิกฤตของการเป็นตัวแทนไปพร้อมกัน โดยผลการศึกษาอาจใช้เป็นฐานคิดสำหรับการออกแบบการเล่าเรื่อง การวิจารณ์ และการกำหนดนโยบายที่ส่งเสริมการนำเสนอความหลากหลายทางเพศอย่างเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์มากขึ้น