หมอลำผ่านกาลเวลา : การเปลี่ยนผ่านเชิงวัฒนธรรมและอัตลักษณ์จากลานบ้านสู่สตรีมมิง
DOI:
https://doi.org/10.64186/jsp2890คำสำคัญ:
กาลเวลาของหมอลำ , หมอลำ, วัฒนธรรมดิจิทัล , วัฒนธรรมลูกผสม , โลกาภิวัตน์ท้องถิ่นบทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มุ่งอธิบายพลวัต “กาลเวลาของหมอลำ” ผ่านการวิเคราะห์การเปลี่ยนผ่านจากพิธีกรรมชุมชนในลานบ้าน สู่การเป็น “สินค้าทางวัฒนธรรม” (Cultural Commodity) บนแพลตฟอร์มสตรีมมิงและสื่อดิจิทัลร่วมสมัย โดยใช้กรอบแนวคิดโลกาภิวัตน์ท้องถิ่น (Glocalization) วัฒนธรรมลูกผสม (Hybrid Cultural Form) และการต่อรองอัตลักษณ์ (Identity Negotiation) เป็นฐานในการทำความเข้าใจการเปลี่ยนแปลงดังกล่าว ในด้านวิธีดำเนินการ บทความใช้แนวทางเชิงคุณภาพ (Qualitative Analysis) ผ่านการวิเคราะห์เนื้อหา (content analysis) และการวิเคราะห์เชิงธีม (thematic analysis) โดยพิจารณาตัวอย่างกรณีศึกษาเชิงพรรณนา ซึ่งคัดเลือกจากสื่อหมอลำร่วมสมัยบนแพลตฟอร์มออนไลน์ ได้แก่ YouTube, TikTok และ Facebook Live รวมจำนวน 12 คลิป โดยใช้วิธีเลือกแบบตามวัตถุประสงค์ (purposeful sampling) ได้แก่ คลิปที่มีการผสมผสานองค์ประกอบดั้งเดิมของหมอลำเข้ากับรูปแบบการนำเสนอแบบดิจิทัลอย่างเด่นชัด ทั้งนี้ กรณีศึกษาเหล่านี้ทำหน้าที่เป็น “ตัวแทนเชิงสัญญะ” เพื่อให้เห็นปรากฏการณ์ร่วมในด้านสุนทรียศาสตร์ กลยุทธ์การสื่อสาร และการปรับตัวของศิลปินหมอลำบนแพลตฟอร์มต่าง ๆ ผลการวิเคราะห์ชี้ว่า หมอลำในยุคดิจิทัลไม่ได้สูญเสียอัตลักษณ์ดั้งเดิม แต่กำลัง “แปลงรูป” ผ่านกระบวนการต่อรองระหว่างชุมชน ศิลปิน ผู้ชม และอัลกอริทึมของแพลตฟอร์ม จนเกิดเป็น “วัฒนธรรมลูกผสมร่วมสมัย” ซึ่งประกอบด้วยรูปแบบการนำเสนอใหม่ เช่น วิดีโอสั้น การตัดต่อฉับไว ท่าเต้นไวรัล และการมีส่วนร่วมผ่านระบบ Virtual Gifting ปรากฏการณ์เหล่านี้สะท้อนการดำรงอยู่ของหมอลำในฐานะวัฒนธรรมที่ยังมีชีวิต และสามารถสร้างพื้นที่ทางอัตลักษณ์ใหม่ของ “อีสานร่วมสมัย” ภายใต้ระบบเศรษฐกิจดิจิทัลและกระแสโลกาภิวัตน์
เอกสารอ้างอิง
Bhabha, H. K. (1994). The location of culture. Routledge.
Cohen, E. (2009). The stage as a mirror: Performance and society in Northeastern Thailand. University of Hawai‘i Press.
Dolphen, I. (2016). The modernization of Isan folk performance (Morlum): A change for survival. Sociology and Anthropology, 4(5), 301–305. https://doi.org/10.13189/sa.2016.040501
García Canclini, N. (1995). Hybrid cultures: Strategies for entering and leaving modernity. University of Minnesota Press.
Iwabuchi, K. (2002). Recentering globalization: Popular culture and Japanese transnationalism. Duke University Press.
Iwabuchi, K. (2015). Pop-culture diplomacy in Japan: Soft power, nation branding and the question of international cultural exchange. International Journal of Cultural Policy, 21(4), 419–432. https://doi.org/10.1080/10286632.2015.1042469
Jones, D. R., & Prakash, A. (2020). Digital currents: Media and cultural transformation in Southeast Asia. International Journal of Cultural Studies, 23(4), 512–528. https://doi.org/10.1177/1367877920935510
Kraidy, M. M. (2005). Hybridity, or the cultural logic of globalization. Temple University Press.
Miller, T. E. (1985). Traditional music of the Lao: Kaen playing and mawlum singing in Northeast Thailand. Greenwood Press.
Miller, T. E. (2015). From the village to the city: Mor Lam and Isan social change. In S. Williams & L. Chen (Eds.), Soundscapes of modernity: Music and politics in Asia (pp. 112–135). Oxford University Press.
Ritzer, G. (2010). Globalization: A basic text. Wiley-Blackwell.
Robertson, R. (1995). Glocalization: Time-space and homogeneity–heterogeneity. In M. Featherstone, S. Lash, & R. Robertson (Eds.), Global modernities (pp. 25–44). Sage Publications.
Siriyuvasak, U., & Shin, H. (2007). Asianizing K-pop: Production, consumption and identification patterns among Thai youth. Inter-Asia Cultural Studies, 8(1), 109–136. https://doi.org/10.1080/14649370601119113
Wannaudom, P. (2006). Negotiation process of “mawlum” and its audiences regarding the roles and influences of culture industry system [Doctoral dissertation, Chulalongkorn University]. (In Thai)
Winichakul, T. (2016). The changing landscape of media and politics in Thailand. Critical Asian Studies, 48(3), 415–435. https://doi.org/10.1080/14672715.2016.1203539
Yanpisit, K. (2024). ISAN murals: Research status and policy consistency of creative economy in Thailand. Parichart Journal, 37(1). https://doi.org/10.55164/pactj.v37i1.264838
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
หมวดหมู่
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารสังคมศึกษาปริทรรศน์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้ได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ซึ่งอนุญาตให้ผู้อื่นสามารถแชร์บทความได้โดยให้เครดิตผู้เขียนและห้ามนำไปใช้เพื่อการค้าหรือดัดแปลง หากต้องการใช้งานซ้ำในลักษณะอื่น ๆ หรือการเผยแพร่ซ้ำ จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากวารสาร
