ผู้นำท้องถิ่นกับการจัดการสาธารณภัย: ถอดบทเรียนจากอุทกภัยจังหวัดสงขลา พ.ศ. 2568
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ ถอดบทเรียนบทบาทและสมรรถนะของผู้นำองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ในการจัดการสาธารณภัย จากอุทกภัยจังหวัดสงขลาระหว่างวันที่ 19–28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2568 ซึ่งส่งผลกระทบต่อประชาชน 635,423 คน ใน 16 อำเภอ โดยวิเคราะห์และสังเคราะห์เอกสารจำนวน 37 รายการ ประกอบด้วยรายงานและข้อมูลของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง 3 รายการ รายงานข่าวและบทวิเคราะห์เชิงนโยบาย 7 รายการ กฎหมายและเอกสารนโยบาย 5 รายการ และงานวิชาการ 22 รายการ ใช้แนวคิดภาวะผู้นำในวิกฤตเป็นกรอบหลักวิเคราะห์ตามระยะของภัยพิบัติ
ผลการศึกษาพบว่า ผู้นำท้องถิ่นมีจุดแข็งในการระดมชุมชนและอาสาสมัคร แต่ยังมีจุดอ่อนเชิงระบบ 4 ประการ ได้แก่ ข้อมูลพยากรณ์ล่วงหน้าไม่ถูกแปลงเป็นการปฏิบัติ การแจ้งเตือนล่าช้า การสั่งการขาดเอกภาพ และท้องถิ่นขาดอำนาจและทรัพยากรในการตัดสินใจระยะแรก
บทความเสนอแนวทางพัฒนาสมรรถนะผู้นำ อปท. 5 มิติ ได้แก่ 1) การวิเคราะห์ความเสี่ยงและการวางแผน 2) การสื่อสารและการจัดการข้อมูล 3) การบัญชาการและการตัดสินใจ 4) การประสานงานเครือข่าย และ 5) ธรรมาภิบาลและการเรียนรู้ ผลการศึกษานำไปใช้กำหนดหลักสูตรพัฒนาผู้บริหารท้องถิ่น เกณฑ์เริ่มปฏิบัติการล่วงหน้าเมื่อมีคำเตือน การปรับบทบาทส่วนกลางและท้องถิ่นในการสั่งการช่วงแรกของภัยพิบัติ และกลไกเรียนรู้หลังเหตุการณ์ในทุก อปท.
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้ได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ซึ่งอนุญาตให้ผู้อื่นสามารถแชร์บทความได้โดยให้เครดิตผู้เขียนและห้ามนำไปใช้เพื่อการค้าหรือดัดแปลง หากต้องการใช้งานซ้ำในลักษณะอื่น ๆ หรือการเผยแพร่ซ้ำ จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากวารสารเอกสารอ้างอิง
กรมการพัฒนาชุมชน. (2568). พช.สงขลา ร่วมบูรณาการรวมพลังช่วยเหลือผู้ประสบอุทกภัยภาคใต้. สืบค้นเมื่อ 10 สิงหาคม 2569, จาก https://www.cdd.go.th/th/content/category/detail/id/8/iid/290906
กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย. (2564). แผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2564–2570. กระทรวงมหาดไทย.
กองทัพไทย. (2568). 'กองทัพไทย' แจงอำนาจหน้าที่ 'ศป.กฉ.' ส่วนหน้า ลุยน้ำท่วมหาดใหญ่ แบ่งพื้นที่หน่วยทหารรับผิดชอบ 4 เขต. สืบค้นเมื่อ 10 สิงหาคม 2569, จาก https://thaitv5hd.com/ content/58586/
กองอำนวยการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัดสงขลา. (2568). รายงานสถานการณ์อุทกภัย วาตภัย และดินถล่ม จังหวัดสงขลา 20–23 พฤศจิกายน 2568. สืบค้นเมื่อ 12 สิงหาคม 2569, จาก https://www.thaipbs.or.th/news/content/358800
ประชาไท. (2568, 28 พฤศจิกายน). ทวนไทม์ไลน์ น้ำท่วมหาดใหญ่'68 รัฐบาลขยับเมื่อไร สะเปะสะปะแค่ไหน. สืบค้นเมื่อ 12 สิงหาคม 2569, จาก https://prachatai.com/journal/2025/11/115688
พระราชบัญญัติป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550. (2550, 7 กันยายน). ราชกิจจานุเบกษา, เล่ม 124, ตอนที่ 52 ก.
ศูนย์สนับสนุนบริการสุขภาพที่ 12. (2568). อสม. จังหวัดสงขลา ร่วมกับ ศบส.12 จัดทำครัว อสม. เพื่อประชาชน ช่วยเหลือผู้ประสบอุทกภัยในอำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา. สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข.
สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (GISTDA). (2568, 25 พฤศจิกายน). บทวิเคราะห์มหาอุทกภัยลุ่มน้ำคลองอู่ตะเภา 2568: ภัยพิบัติจากสภาพอากาศสุดขั้วและข้อจำกัดเชิงโครงสร้าง. สืบค้นเมื่อ 12 สิงหาคม 2569, จาก https://www.gistda.or.th/news_view.php?n_id=8953 &lang=TH
สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดสงขลา. (2568). รายงานผลกระทบอุทกภัยต่อภาคอุตสาหกรรมจังหวัดสงขลา. อ้างถึงใน LH Bank Research. (2568). ผลกระทบน้ำท่วมหาดใหญ่และอุทกภัยครั้งใหญ่ของภาคใต้. สืบค้นเมื่อ 12 สิงหาคม 2569, จาก https://www.lhbank.co.th/getattachment /67a03133-12f5-4b13-b277-0e96c239d3ae/economic-analysis-Economic-and-Indus try-Analysis-2025-Flooding-in-Southern_Nov25
Manager Online. (2568, 22 พฤศจิกายน). เกิดอะไรขึ้นที่หาดใหญ่? กลไก "ศูนย์บริหารจัดการน้ำส่วนหน้า" หายไปก่อนเกิดน้ำท่วม. Manager Online.
Policy Watch ThaiPBS. (2568ก, 26 พฤศจิกายน). มหาอุทกภัยหาดใหญ่ "ความล้มเหลว" จัดการภัยพิบัติ. Policy Watch ThaiPBS.
Policy Watch ThaiPBS. (2568ข, 3 ธันวาคม). น้ำท่วมหาดใหญ่: บทเรียนเชิงนโยบายจากโครงสร้างการบริหารจัดการภัยพิบัติของไทย. Policy Watch ThaiPBS.
The Standard. (2568ก, 24 พฤศจิกายน). ไทม์ไลน์น้ำท่วมสงขลา 2568 จากฝนประวัติการณ์สู่คำสั่งอพยพทั้งเมือง. The Standard.
The Standard. (2568ข, 27 พฤศจิกายน). สรุปทุกคำถาม-คำตอบที่ควรรู้ วิกฤตน้ำท่วมใหญ่ภาคใต้ 2568. The Standard.
Aldrich, D. P. (2012). Building resilience: Social capital in post-disaster recovery. University of Chicago Press.
Aldrich, D. P., & Meyer, M. A. (2015). Social capital and community resilience. American Behavioral Scientist, 59(2), 254–269. https://doi.org/10.1177/0002764214550299
Boin, A., & 't Hart, P. (2003). Public leadership in times of crisis: Mission impossible?. Public Administration Review, 63(5), 544–553. https://doi.org/10.1111/1540-6210.00318
Boin, A., Stern, E., & Sundelius, B. (2017). The politics of crisis management: Public leadership under pressure (2nd ed.). Cambridge University Press.
Choi, S. O., & Brower, R. S. (2006). When practice matters more than government plans: A network analysis of local emergency management. Administration & Society, 37(6), 651–678.
Comfort, L. K. (2007). Crisis management in hindsight: Cognition, communication, coordina tion, and control. Public Administration Review, 67(s1), 189–197. https://doi. org/10.1 111/j.1540-6210.2007.00827.x
Coppola, D. P. (2020). Introduction to international disaster management (4th ed.). Butter worth-Heinemann.
D. P. (2009). The network governance of crisis response: Case studies of incident command systems. Journal of Public Administration Research and Theory, 19(4), 895–915. https://doi.org/10.1093/jopart/mun033
Federal Emergency Management Agency. (2017). National incident management system (3rd ed.). U.S. Department of Homeland Security.
Frederickson, H. G., & Ghere, R. K. (Eds.). (2005). Ethics in public management. M. E. Sharpe.
Houston, J. B., Hawthorne, J., Perreault, M. F., Park, E. H., Goldstein Hode, M., Halliwell, M. R., … Griffith, S. A. (2015). Social media and disasters: A functional framework for social media use in disaster planning, response, and research. Disasters, 39(1), 1–22. https://doi.org/10.1111/disa.12092
Kapucu, N., & Garayev, V. (2011). Collaborative decision-making in emergency and disaster management. International Journal of Public Administration, 34(6), 366–375. https:// doi.org/10.1080/01900692.2011.561477
Kapucu, N., & Ustun, Y. (2018). Collaborative crisis management and leadership in the public sector. International Journal of Public Administration, 41(7), 548–561. https://doi. org/10.1080/01900692.2017.1280819
Klein, G. (1998). Sources of power: How people make decisions. MIT Press.
Kusumasari, B., Alam, Q., & Siddiqui, K. (2010). Resource capability for local government in managing disaster. Disaster Prevention and Management, 19(4), 438–451. https:// doi.org/10.1108/09653561011070376
Marks, D., & Lebel, L. (2016). Disaster governance and the scalar politics of incomplete decentralization: Fragmented and contested responses to the 2011 floods in Central Thailand. Habitat International, 52, 57–66.
McCreight, R. (2010). Educational challenges in homeland security and emergency management. Journal of Homeland Security and Emergency Management, 7(1), Article 34. https://doi.org/10.2202/1547-7355.1585Moynihan
Norris, F. H., Stevens, S. P., Pfefferbaum, B., Wyche, K. F., & Pfefferbaum, R. L. (2008). Community resilience as a metaphor, theory, set of capacities, and strategy for disaster readiness. American Journal of Community Psychology, 41(1–2), 127–150.
https://doi.org/10.1007/s10464-007-9156-6
Reynolds, B., & Seeger, M. W. (2005). Crisis and emergency risk communication as an integrative model. Journal of Health Communication, 10(1), 43–55. https://doi.org/ 10.1080/10810730590904571
Seeger, M. W. (2006). Best practices in crisis communication: An expert panel process. Journal of Applied Communication Research, 34(3), 232–244. https://doi.org/10.10 80/00909880600769944
Smith, G., & Wenger, D. (2007). Sustainable disaster recovery: Operationalizing an existing agenda. In H. Rodriguez, E. L. Quarantelli, & R. R. Dynes (Eds.), Handbook of disaster research (pp. 234–257). Springer. https://doi.org/10.1007/978-0-387-32353-4_14
United Nations Office for Disaster Risk Reduction. (2015). Sendai framework for disaster risk reduction 2015–2030. Retrieved August 15, 2026, from https://www.undrr.org/publi cation/sendai-framework-disaster-risk-reduction-2015-2030
Waugh, W. L., Jr., & Streib, G. (2006). Collaboration and leadership for effective emergency management. Public Administration Review, 66(s1), 131–140. https://doi.org/10.1111/j.1540-6210.2006.00673.x
Weick, K. E. (1993). The collapse of sensemaking in organizations: The Mann Gulch disaster. Administrative Science Quarterly, 38(4), 628–652. https://doi.org/10.2307/2393339
World Bank. (2012). Thai flood 2011: Rapid assessment for resilient recovery and reconstruc tion planning. World Bank.
