การบูรณาการหลักพุทธธรรมในกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ เพื่อเสริมสร้างความเป็นธรรมในสังคมไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาแนวคิดเกี่ยวกับกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ 2) เพื่อวิเคราะห์หลักพุทธธรรมที่สามารถประยุกต์ใช้ในการสร้างความเป็นธรรม และ 3) เพื่อเสนอแนวทางการบูรณาการหลักพุทธธรรมกับกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ในสังคมไทย โดยใช้วิธีการศึกษาเชิงเอกสารจากแนวคิด ทฤษฎี หลักธรรมทางพระพุทธศาสนา และงานวิชาการที่เกี่ยวข้อง แล้วนำมาวิเคราะห์และสังเคราะห์เชิงเนื้อหา ทั้งนี้ กระบวนการยุติธรรมในสังคมสมัยใหม่มิได้มุ่งเน้นเฉพาะการค้นหาผู้กระทำผิดและการกำหนดบทลงโทษ แต่ยังให้ความสำคัญกับการเยียวยาผู้เสียหาย การฟื้นฟูความสัมพันธ์ และการสร้างความสงบสุขในสังคม โดยแนวคิดกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ (Restorative Justice) เน้นการมีส่วนร่วมของผู้เสียหาย ผู้กระทำผิด และชุมชนในการจัดการกับผลกระทบที่เกิดจากการกระทำความผิด ซึ่งการประยุกต์ใช้ในบริบทสังคมไทยควรเชื่อมโยงกับรากฐานทางวัฒนธรรมและคุณค่าทางจริยธรรม โดยเฉพาะหลักพุทธธรรมที่มีความสัมพันธ์กับวิถีชีวิตของสังคมไทยมาอย่างยาวนาน
ผลการศึกษาพบว่า หลักพุทธธรรม ได้แก่ พรหมวิหาร 4 สังคหวัตถุ 4 อริยสัจ 4 และหลักเมตตากรุณา สามารถนำมาประยุกต์ใช้เพื่อสนับสนุนกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ได้อย่างเป็นระบบ โดยพรหมวิหาร 4 ช่วยส่งเสริมทัศนคติของผู้เกี่ยวข้องให้มีเมตตา กรุณา ความเข้าใจ และลดการมุ่งแก้แค้น สังคหวัตถุ 4 ช่วยส่งเสริมการสื่อสาร การประสานความสัมพันธ์ และความร่วมมือระหว่างผู้เกี่ยวข้อง อริยสัจ 4 สามารถใช้เป็นกรอบในการวิเคราะห์ปัญหา สาเหตุของความขัดแย้ง และแนวทางการแก้ไขอย่างเป็นระบบ ส่วนหลักเมตตากรุณาช่วยส่งเสริมการเยียวยาทางจิตใจ การให้อภัย และการฟื้นฟูความสัมพันธ์ระหว่างผู้เสียหาย ผู้กระทำผิด และชุมชน อันนำไปสู่กระบวนการยุติธรรมที่มุ่งเน้นการฟื้นฟูความเสียหายควบคู่กับการสร้างความสมานฉันท์ในสังคม
องค์ความรู้ใหม่จากการศึกษา คือ “B-R-J Model (Buddhist Restorative Justice Model)” ซึ่งเป็นรูปแบบการบูรณาการหลักพุทธธรรมกับกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ ประกอบด้วย 4 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) Buddhist Mindset การสร้างจิตสำนึกแห่งเมตตา กรุณา และความเข้าใจ 2) Restorative Dialogue การสื่อสารและการสนทนาเพื่อสร้างความเข้าใจ การยอมรับความเสียหาย และการให้อภัย 3) Justice Restoration การฟื้นฟูและเยียวยาผู้เสียหาย ผู้กระทำผิด และชุมชน และ 4) Social Harmony การสร้างความสมานฉันท์ ความสงบสุข และความเป็นธรรมในสังคมอย่างยั่งยืน โดย B-R-J Model สามารถใช้เป็นกรอบแนวคิดในการประยุกต์หลักพุทธธรรมเพื่อพัฒนากระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ให้เหมาะสมกับบริบททางสังคมและวัฒนธรรมของประเทศไทย
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้ได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ซึ่งอนุญาตให้ผู้อื่นสามารถแชร์บทความได้โดยให้เครดิตผู้เขียนและห้ามนำไปใช้เพื่อการค้าหรือดัดแปลง หากต้องการใช้งานซ้ำในลักษณะอื่น ๆ หรือการเผยแพร่ซ้ำ จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากวารสารเอกสารอ้างอิง
กรมคุมประพฤติ. (2565). แนวทางการดำเนินงานยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ในประเทศไทย. กระทรวงยุติธรรม. กุศลจิต.
พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2546). พุทธธรรม. มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2556). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. ผลิธัมม์.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2559). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. มูลนิธิธรรมทาน.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สำนักงานกิจการยุติธรรม. (2564). กระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์กับการสร้างความเป็นธรรมในสังคมไทย. กระทรวงยุติธรรม.
Arnstein, S. R. (1969). A ladder of citizen participation. Journal of the American Institute of Planners, 35(4), 216–224.
Braithwaite, J. (2002). Restorative Justice and Responsive Regulation. Oxford University Press.
Christie, N. (1977). Conflicts as property. British Journal of Criminology, 17(1), 1–15.
Freire, P. (1970). Pedagogy of the Oppressed. New York: Continuum.
Pretty, J. N. (1995). Participatory learning for sustainable agriculture. World Development, 23(8), 1247–1263.
Reason, P., & Bradbury, H. (2008). The SAGE Handbook of Action Research: Participative Inquiry and Practice. London: SAGE Publications.
Wachtel, T. (2016). Defining Restorative. Bethlehem, PA: International Institute for Restorative Practices.
Zehr, H. (2002). The Little Book of Restorative Justice. Intercourse, PA: Good Books.
