วิเคราะห์องค์แห่งพระธรรมกถึกในคัมภีร์พระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงเอกสารนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาพระธรรมกถึกในคัมภีร์พระพุทธศาสนา 2) ศึกษาองค์แห่งพระธรรมกถึกในคัมภีร์พระพุทธศาสนา และ 3) ศึกษาวิเคราะห์องค์แห่งพระธรรมกถึกในคัมภีร์พระพุทธศาสนา รวบรวมข้อมูลจากพระไตรปิฎก อรรถกถา ฎีกา และงานวิชาการที่เกี่ยวข้อง ใช้แบบบันทึกเอกสารและตารางวิเคราะห์เนื้อหาเป็นเครื่องมือ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงคุณภาพ การพรรณนาวิเคราะห์ และการสังเคราะห์เชิงแนวคิด

ผลการวิจัยพบว่า

1) พระธรรมกถึกคือผู้มีความรู้ในพระธรรมวินัย ประพฤติตนสอดคล้องกับหลักธรรม และถ่ายทอดคำสอนให้เหมาะกับจริตและบริบทของผู้ฟัง โดยมีพระสัมมาสัมพุทธเจ้าและพระอรหันตสาวกเป็นต้นแบบ ทำหน้าที่รักษาพระธรรมวินัย สร้างความเข้าใจแก่พุทธบริษัท และเชื่อมโยงหลักธรรมสู่การปฏิบัติ 2) องค์แห่งพระธรรมกถึกมีรากฐานจากปฏิสัมภิทา 4 ความเป็นพหูสูต กถาวัตถุ 10 ความเป็นกัลยาณมิตร และธัมมเทสกธรรม 5 เมื่อประมวลสาระสามารถจำแนกได้เป็นด้านความรู้ ด้านคุณธรรมและจริยธรรม และด้านทักษะการแสดงธรรม และ 3) องค์ประกอบทั้งสามด้านทำงานสัมพันธ์กัน โดยความรู้กำกับความถูกต้อง คุณธรรมและจริยธรรมกำกับเจตนาและความน่าเชื่อถือ ส่วนทักษะทำให้ผู้ฟังเข้าใจและนำหลักธรรมไปปฏิบัติได้

องค์แห่งพระธรรมกถึก 3 ด้าน ได้แก่ ฐานปัญญา ซึ่งมุ่งความแตกฉานและความซื่อตรงต่อพระธรรมวินัย ฐานคุณธรรม ซึ่งมุ่งความบริสุทธิ์แห่งศีล เจตนา และความประพฤติ และฐานการสื่อสาร ซึ่งมุ่งการถ่ายทอดธรรมอย่างเป็นลำดับ สมเหตุสมผล เหมาะกับผู้ฟัง และใช้เทคโนโลยีโดยไม่บิดเบือนสาระสำคัญ โดยมีธัมมเทสกธรรม 5 เป็นหลักกำกับร่วม องค์ความรู้นี้สามารถใช้เป็นกรอบพัฒนาพระนักเทศน์ พระธรรมทูต และผู้เผยแผ่พระพุทธศาสนา เพื่อให้ผู้ฟังเกิดปัญญา พัฒนาคุณธรรม ลดละกิเลสและคลายทุกข์ ตลอดจนสนับสนุนการธำรงพระพุทธศาสนาให้มั่นคงและยั่งยืนในสังคมร่วมสมัย