กรอบพลวัตบูรณาการทฤษฎีการบัญชีเพื่อเพิ่มศักยภาพการอธิบายและการพยากรณ์ในยุคดิจิทัลและความยั่งยืน
คำสำคัญ:
ทฤษฎีการบัญชี, กรอบพลวัตบูรณาการ, ทฤษฎีสถาบันบทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์และบูรณาการองค์ความรู้ด้านทฤษฎีการบัญชีอย่างเป็นระบบ และพัฒนากรอบแนวคิดที่เพิ่มศักยภาพในการอธิบายและพยากรณ์ปรากฏการณ์ทางการบัญชีในบริบทของการเปลี่ยนผ่านทางดิจิทัลและความยั่งยืน การศึกษาใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงเอกสาร (Documentary Research) ร่วมกับการทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ (Systematic Literature Review: SLR) วิเคราะห์ด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) และการสังเคราะห์เชิงอุปนัย (Inductive Synthesis) โดยจำแนกทฤษฎีการบัญชีออกเป็นสามกลุ่ม ได้แก่ ทฤษฎีกระแสหลัก (Mainstream Accounting Theory) ทฤษฎีเศรษฐศาสตร์องค์กร (Organizational Economics Theory) และทฤษฎีสังคม-สถาบัน (Socio-Institutional Theory) ผลการสังเคราะห์ชี้ให้เห็นว่าทฤษฎีการบัญชีแต่ละกลุ่มมีจุดแข็งและข้อจำกัดเฉพาะตัว และมิได้ดำรงอยู่อย่างแยกส่วน หากแต่มีความสัมพันธ์เชิงพลวัตและเสริมพลังซึ่งกันและกันในการอธิบายมาตรฐานการบัญชี พฤติกรรมของผู้บริหาร การเปิดเผยข้อมูล กลไกกำกับดูแล และการตอบสนองต่อแรงกดดันเชิงสถาบัน บทความจึงเสนอ กรอบพลวัตบูรณาการทฤษฎีการบัญชี (Integrated Dynamic Framework of Accounting Theories: IDFAT) เป็นองค์ความรู้ใหม่ที่เชื่อมโยงบทบาทของทฤษฎีในสามมิติ ได้แก่ (1) การกำหนดบรรทัดฐานทางบัญชี (2) การอธิบายและพยากรณ์พฤติกรรมของผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง และ (3) การปรับตัวต่อบริบทดิจิทัล ความยั่งยืน และแรงกดดันเชิงสถาบัน กรอบ IDFAT มิได้แทนที่ทฤษฎีเดิม แต่ยกระดับการวิเคราะห์จากแบบแยกส่วนไปสู่การอธิบายปรากฏการณ์ทางการบัญชีเชิงระบบและเชิงพลวัต โดยเฉพาะประเด็นปัญญาประดิษฐ์ บล็อกเชน ระบบสารสนเทศทางการบัญชีแบบเรียลไทม์ การรายงานความยั่งยืน และการเปิดเผยข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล ซึ่งสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการวิจัย การปฏิบัติทางวิชาชีพบัญชี และการกำหนดนโยบายในยุคดิจิทัลและความยั่งยืนได้อย่างเป็นระบบ
Downloads
เอกสารอ้างอิง
Abdelhaq, R., Rabaia, D. J., Salem, A., & Jarar, A. (2025). The evolution of accounting theories in the digital era: Challenges and opportunities. In The paradigm shift from a linear economy to a smart circular economy (Studies in Systems, Decision and Control, Vol. 586, pp. 1059–1072). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-87550-2_65
Agarwal, N., Krishnan, R., & Weiler, L. (2024). Institutional theory and hybrid accounting and control systems. Journal of Management Accounting Research, 36(1), 1–26. https://doi.org/10.2308/JMAR-2023-024
Ananta, Y. A., Telaumbanua, A. G., Siregar, M., & Muda, I. (2023). Application of positive accounting theory in capital market research and market response to accounting disclosures. Brazilian Journal of Development, 9(12), 31813–31827. https://doi.org/10.34117/bjdv9n12-084
Beyer, A., Cohen, D. A., Lys, T. Z., & Walther, B. R. (2010). The financial reporting environment: Review of the recent literature. Journal of Accounting and Economics, 50(2–3), 296–343. https://doi.org/10.1016/j.jacceco.2010.10.003
Christenson, C. (1983). The methodology of positive accounting. The Accounting Review, 58(1), 1–22.
Dalwadi, P. B. (2025). Tracing the theoretical foundations of accounting: A half-century review (1975–2025). International Journal of Management, Economics and Commerce, 12(1). https://doi.org/10.62737/eepce158
Dellaportas, S., Ji, S., Siriwardhane, P., & Luo, D. (2024). Revisiting the concept of the public interest in accounting: A stakeholder analysis. Accounting & Finance. https://doi.org/10.1111/acfi.13236
DiMaggio, P. J., & Powell, W. W. (1983). The iron cage revisited: Institutional isomorphism and collective rationality in organizational fields. American Sociological Review, 48(2), 147–160. https://doi.org/10.2307/2095101
Eitrem, A., Meidell, A., & Modell, S. (2024). The use of institutional theory in social and environmental accounting research: A critical review. Accounting and Business Research, 54(7), 775–810. https://doi.org/10.1080/00014788.2024.2328934
Esqueda, O. A., & Ngo, T. N. (2024). Corporate transparency among government suppliers: Implications for firm valuation. Accounting & Finance, 64(2), 1947–1979. https://doi.org/10.1111/acfi.13207
Freeman, R. E. (1984). Strategic management: A stakeholder approach. Pitman.
Friedman, M. (1953). The methodology of positive economics. In Essays in positive economics (pp. 3–43). University of Chicago Press.
Healy, P. M., & Wahlen, J. M. (1999). A review of the earnings management literature and its implications for standard setting. Accounting Horizons, 13(4), 365–383. https://doi.org/10.2308/acch.1999.13.4.365
Hofmann, C., & Indjejikian, R. J. (2024). Transparency in hierarchies. Journal of Accounting Research, 62(1), 411–445. https://doi.org/10.1111/1475-679X.12516
Hope, O.-K., Thomas, W. B., & Vyas, D. (2013). Financial reporting quality of U.S. private and public firms. The Accounting Review, 88(5), 1715–1742. https://doi.org/10.2308/accr-50494
IFRS Foundation. (2023a). IFRS S1: General requirements for disclosure of sustainability-related financial information. https://www.ifrs.org/issued-standards/ifrs-sustainability-standards-navigator/ifrs-s1-general-requirements/
IFRS Foundation. (2023b). IFRS S2: Climate-related disclosures. https://www.ifrs.org/issued-standards/ifrs-sustainability-standards-navigator/ifrs-s2-climate-related-disclosures/
Jensen, M. C., & Meckling, W. H. (1976). Theory of the firm: Managerial behavior, agency costs and ownership structure. Journal of Financial Economics, 3(4), 305–360. https://doi.org/10.1016/0304-405X(76)90026-X
Landis, C., & Paglietti, P. (2024). Legitimacy and anti-corruption disclosures: Insights into the early effects of the European Non-Financial Reporting Directive. Journal of Accounting & Organizational Change, 21(3), 424–445. https://doi.org/10.1108/JAOC-04-2023-0077
Lawrence, P. R., & Lorsch, J. W. (1967). Organization and environment: Managing differentiation and integration. Harvard University Press.
Nguyen, T. H., Nguyen, D. T., Nguyen, T. A., & Nguyen, C. D. (2023). Impacts of contingency factors on the application of strategic management accounting in Vietnamese manufacturing enterprises. Cogent Business & Management, 10(2), Article 2218173. https://doi.org/10.1080/23311975.2023.2218173
Paton, W. A., & Littleton, A. C. (1940). An introduction to corporate accounting standards. American Accounting Association.
Pfeffer, J., & Salancik, G. R. (1978). The external control of organizations: A resource dependence perspective. Harper & Row.
Pouryousof, A., Nassirzadeh, F., & Askarany, D. (2023). Inconsistency in managers’ disclosure tone: The signalling perspective. Risks, 11(12), Article 205. https://doi.org/10.3390/risks11120205
Schiavi, G. S., Behr, A., & Marcolin, C. B. (2024). Institutional theory in accounting information systems research: Shedding light on digital transformation and institutional change. International Journal of Accounting Information Systems, 52, Article 100662. https://doi.org/10.1016/j.accinf.2023.100662
Spence, M. (1973). Job market signaling. Quarterly Journal of Economics, 87(3), 355–374. https://doi.org/10.2307/1882010
Eitrem, A., Meidell, A., & Modell, S. (2024). The use of institutional theory in social and environmental accounting research: A critical review. Accounting and Business Research, 54(7), 775–810. https://doi.org/10.1080/00014788.2024.2328934
Suchman, M. C. (1995). Managing legitimacy: Strategic and institutional approaches. Academy of Management Review, 20(3), 571–610. https://doi.org/10.2307/258788
Tessema, A. M., Zahir-Ul-Hassan, M. K., & Ahmed, A. (2024). Corporate governance, earnings management and the moderating role of political connections: Evidence from the Gulf Co-operation Council countries. International Journal of Ethics and Systems. https://doi.org/10.1108/IJOES-02-2024-0056
Utari, C., Manalu, M. W., Lubis, N. R., & Muda, I. (2023). Approaches and critiques of Positive Accounting Theory (PAT) and Normative Accounting Theory (NAT): A literature review. Brazilian Journal of Development, 9(12), 31784–31799. https://doi.org/10.34117/bjdv9n12-082
Watts, R. L., & Zimmerman, J. L. (1978). Towards a positive theory of the determination of accounting standards. The Accounting Review, 53(1), 112–134.
Watts, R. L., & Zimmerman, J. L. (1986). Positive accounting theory. Prentice-Hall.
Watts, R. L., & Zimmerman, J. L. (1990). Positive accounting theory: A ten-year perspective. The Accounting Review, 65(1), 131–156.
Yadav, S., & Srivastava, J. (2023). CSR, monitoring cost and firm performance during COVID-19: Balancing organizational legitimacy and agency cost. Accounting Research Journal. https://doi.org/10.1108/ARJ-07-2021-0191
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารนวัตกรรมการบริหารและการจัดการศึกษา
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
