จิตรกรรมฝาผนังไทย: กรณีศึกษานางวิสาขาและบทบาทของสตรีในพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

          จิตรกรรมฝาผนังไทยเป็นศิลปกรรมที่มีความสำคัญต่อการถ่ายทอดเรื่องราวทางพุทธศาสนาและคติความเชื่อของสังคมไทยมาแต่โบราณ ภาพที่ปรากฏในจิตรกรรมฝาผนังมักเกี่ยวข้องกับพุทธประวัติ และเหตุการณ์สำคัญในพระไตรปิฎก นอกจากพระพุทธเจ้าและพระสาวกแล้ว ยังปรากฏภาพของบุคคลฝ่ายฆราวาสที่มีบทบาทสำคัญต่อพระพุทธศาสนา โดยเฉพาะสตรีผู้เป็นอุบาสิกา หนึ่งในนั้นคือ “นางวิสาขา” ผู้ได้รับการยกย่องว่าเป็นเอตทัคคะในด้านการถวายทาน และภาพในงานจิตรกรรมฝาผนังมิได้ทำหน้าที่เพียงถ่ายทอดพุทธประวัติ หากแต่เป็นภาพแทนเชิงอุดมคติ ของสตรีผู้มีศรัทธาและบทบาทในฐานะผู้สนับสนุนพระพุทธ ซึ่งสะท้อนค่านิยมของสังคมสมัยรัตนโกสินทร์ซึ่งเกี่ยวกับเพศ สถานะ และศีลธรรม ในขณะเดียวกัน วัสดุและเทคนิคของจิตรกรรม เช่น ผนังปูน สีฝุ่น และทองคำเปลว รวมทั้งวิเคราะห์ความหมายเชิงสัญลักษณ์ของภาพสตรีในบริบทของศิลปกรรมและคติทางพุทธ จากการศึกษาวิเคราะห์ภาพวาดของนางวิสาขามักถูกนำเสนอในฐานะสตรีผู้มีศรัทธาและมีบทบาทในการอุปถัมภ์พระพุทธศาสนา ซึ่งสะท้อนค่านิยมของสังคมไทยที่ให้ความสำคัญกับการทำบุญ การให้ทาน และบทบาทของฆราวาสในการสนับสนุนพระพุทธศาสนา