ศรัทธากับปัญญาในพุทธศาสนา

Abstract

หนังสือที่จะนำมาวิจารณ์ต่อไปนี้มีชื่อว่า “ศรัทธากับปัญญาในพุทธศาสนา” โดย วศิน อินทสระ เป็นนักเขียนนวนิยายอิงธรรมะ คอลัมนิสต์และนักปาฐกถาธรรมที่มีชื่อเสียงที่สุดคนหนึ่งในวงการพระพุทธศาสนา  แนวหนังสือของท่านเป็นหนังสือที่มีทั้งแง่มุมวิชาการและแนวทางปฏิบัติซึ่งท่านอธิบายไว้อย่างกระจ่างแจ้งชัดเจนทั้งในด้านภาษา สภาวธรรม โดยเหตุหนังสือเล่มนี้ไม่ได้มีรายละเอียดเฉพาะเรื่องของศรัทธาและปัญญาเท่านั้น ยังมีเรื่องอื่นๆ อีกหลายประเด็น ซึ่งล้วนมีความเกี่ยวข้องเชื่อมโยงกัน ซึ่งจะบอกเล่าให้ผู้อ่านได้ค่อยๆ เข้าใจและเข้าถึงแก่นแท้ของพุทธศาสนาอย่างเป็นขั้นเป็นตอน เข้าใจได้ง่าย มีเหตุและมีผลถ้าเราปฏิบัติตามได้แล้ว ก็นับเป็นความโชคดีที่ยิ่งใหญ่ของชีวิตอีกประการหนึ่งด้วย

ในยุคก่อนที่พระพุทธเจ้าจะอุบัติขึ้น ความเชื่อซึ่งถือเป็นรากฐานหรือจุดเริ่มต้นของพัฒนาการทางจิตของมนุษย์นั้นยังมีข้อจำกัด ส่วนมากความเชื่อเป็นไปในเรื่องของธรรมชาติ เทพบันดาล เป็นเพียงลำพังความเชื่ออย่างปักใจ ยึดถือไว้ ไม่มีการพิจารณาใคร่ครวญไตร่ตรองด้วยปัญญาอย่างรอบคอบ ปราศจากเหตุผลอย่างเพียงพอ ซึ่งถือเป็นความเชื่อที่ครอบงำจิตใจของมนุษย์โดยทั่วไป แต่ละคนต่างปฏิบัติตามแนวความเชื่อถือของตนและบรรพบุรุษ ครูอาจารย์เจ้าลัทธิสืบ ๆ กันมา ไม่ได้ใช้สติปัญญาเข้ามาพิจารณาเหตุผลตามความเป็นจริง หรือถึงแม้จะใช้สติปัญญาก็เพียงเพื่อน้อมไปตามธรรมชาติ หรือเทพบันดาล อันจะนำให้ตนพ้นจากภัยเฉพาะหน้าเท่านั้น ซึ่งอาจเป็นแต่เพียงความเชื่อที่มีข้อจำกัด แทนที่จะนำไปสู่ความเจริญก็อาจกลับนำไปสู่ความวิบัติได้