วิเคราะห์อิทธิบาท 4 เพื่อการบรรลุธรรม

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 2 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาอิทธิบาท 4 ในโพธิปักขิยธรรม 2) เพื่อศึกษาวิเคราะห์อิทธิบาท 4 เพื่อการบรรลุธรรม เป็นการศึกษาเชิงคุณภาพเน้นวิจัยเอกสาร

ผลการวิจัยพบว่า อิทธิบาท คือ ธรรมที่เป็นเหตุให้ประสบความสำเร็จมี 4 อย่างคือ  ฉันทะ คือ ความพอใจ ความมีใจรักใคร่สิ่งที่ทำ และพอใจใฝ่รักในจุดหมายของสิ่งที่ทำนั้น อยากทำสิ่งนั้น ๆ ให้สำเร็จ วิริยะ คือ ความเพียร ความอาจหาญ แกล้วกล้า บากบั่น ก้าวไป ใจสู้ ไม่ย่อท้อไม่หวั่นกลัวต่ออุปสรรคและความยากลำบาก จิตตะ คือ ความคิดจดจ่อ เอาใจฝักใฝ่ ได้แก่ ความมีจิตผูกพัน จดจ่อเฝ้าคิด และวิมังสา คือ ความสอบสวน ไตร่ตรอง การใช้ปัญญาพิจารณาหมั่นใคร่ครวญ ตรวจตราหาเหตุผล และตรวจสอบข้อยิ่งหย่อน บกพร่องหรือขัดข้อง เป็นต้น เป็นหลักธรรมที่นำมาใช้ในการประกอบกิจการซึ่งจะนำไปสู่ความสำเร็จ มีความสำคัญคือ เป็นหลักธรรมที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อถึงฝั่งโน้น คือพระนิพพาน อิทธิบาท 4 เพื่อการบรรลุธรรมคือ ภิกษุผู้เจริญฉันทะคือความเป็นผู้ใคร่เพื่อจะทำกุศลธรรมทั้งหลาย พอใจในการที่จะละชั่วทำดี พัฒนาจิตใจให้สูงขึ้นสามารถบรรลุธรรม คือ พระโสดาบัน พระสกทาคามี พระอนาคามี และพระอรหันต์ได้ ภิกษุผู้เจริญวิริยะอันเป็นกุศลอย่างเดียว เป็นเหตุให้ถึงนิพพาน เป็นความพยายามอย่างแรงกล้าสามารถบรรลุธรรม คือ พระโสดาบัน พระสกทาคามี พระอนาคามี และพระอรหันต์ได้ ภิกษุผู้เจริญจิตตะเป็นกุศลอย่างเดียว เป็นเหตุให้ถึงนิพพาน เป็นความตั้งใจอย่างแรงกล้าสามารถบรรลุธรรม คือ พระโสดาบัน พระสกทาคามี พระอนาคามี และ พระอรหันต์ได้ และภิกษุผู้เจริญวิมังสาเป็นกุศลอย่างเดียว เป็นเหตุให้ถึงนิพพาน เป็นปัญญาอย่างแรงกล้าสามารถบรรลุธรรม ได้แก่ พระโสดาบัน พระสกทาคามี พระอนาคามี และพระอรหันต์ได้ไม่กลับมาเกิดอีกต่อไป