วิเคราะห์คุณค่าของสีมาด้านสังฆกรรมตามหลักพระวินัย

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 2 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาประวัติและความสำคัญของสีมาในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท 2) เพื่อศึกษาวิเคราะห์คุณค่าของสีมาด้านสังฆกรรมตามหลักพระวินัย เป็นการศึกษาเชิงคุณภาพเน้นศึกษาเอกสาร

ผลการวิจัยพบว่า ประวัติความเป็นมาของสีมาเริ่มต้นมาจากเรื่องของพวกปริพาชกมาประชุมกันสนทนาพบปะสังสรรค์กันเป็นประจำทุกเดือน ทำให้ประชาชนทั่วไปเกิดความเลื่อมใสเป็นอย่างมาก พระเจ้าพิมพิสารทรงทราบเรื่องแล้วจึงได้ทูลขอพระราชทานอนุญาตเพื่อให้พระสงฆ์ได้พบปะสนทนาธรรมกันตามกาลอันสมควร ต่อมา พระสงฆ์จึงสมมติสีมาอันเป็นขอบเขตพื้นที่ขึ้นเพื่อทำสังฆกรรมต่าง ๆ ที่สำคัญ สีมา คือ เขตความพร้อมเพรียงของสงฆ์โดยมีเครื่องหมายกำหนดเขตในพระวินัยเรียกว่า นิมิตมี 8 ชนิด คือ ภูเขา ก้อนหิน ป่าไม้ ต้นไม้ หนทาง จอมปลวก แม่น้ำ และแอ่งน้ำเป็นเครื่องหมาย สีมาแบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ พัทธสีมา อพัทธสีมา สีมามีกรรมวิบัติด้วยเหตุ 5 ประการ และสีมาสมบัติก็มีนัยตรงกันข้ามกัน คุณค่าของสีมาด้านสังฆกรรมตามหลักพระวินัย คือ 1) การรู้คุณค่าของสีมาและสังฆกรรมกับความพร้อมเพรียงของสงฆ์ ได้แก่ เป็นสังฆสภาของสงฆ์ คือ ในสังฆกรรมต่าง ๆ ที่สำคัญพระสงฆ์ต้องลงมติร่วมกันเช่นการอุปสมบทเป็นต้นจึงจะสมบูรณ์ พระสงฆ์นั้นต้องเคารพกันตามลำดับโดยนับพรรษาตั้งแต่บวชเข้ามาโดยอาศัยอุโบสถ และสีมาเป็นหลัก 2) คุณค่าของสีมาและสังฆกรรมกับการทรงบัญญัติพระวินัย พระพุทธองค์ทรงบัญญัติพระวินัยที่เกี่ยวกับเรื่องสีมาและสังฆกรรมเป็นจำนวนมาก ตรัสห้าม และทรงปรับอาบัติแก่ภิกษุที่ไม่ปฏิบัติตามพระวินัยนั้น ๆ และคุณค่าของสีมาและสังฆกรรมกับการเป็นเครื่องมือในการทำสังฆกรรมต่าง ๆ เริ่มตั้งแต่ญัตติกรรม ญัตติทุติยกรรม และ ญัตติจตุตถกรรมซึ่งสังฆกรรมที่สำคัญต้องภายในสีมาเท่านั้น