การพัฒนากฎหมายการจัดทำบริการสาธารณะขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น กรณีศึกษาด้านการป้องกันภัยพิบัติ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ ศึกษาปัญหาการจัดทำบริการสาธารณะขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นด้านการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยในช่วงก่อนเกิดเหตุ รวมทั้งศึกษาแนวคิด ทฤษฎี หลักการ และกฎหมายที่เกี่ยวข้องของไทยและต่างประเทศ เพื่อเสนอแนวทางการพัฒนากฎหมายให้สอดคล้องกับหลักนิติรัฐและมาตรฐานสากล การวิจัยใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพโดยการวิจัยเอกสารจากตัวบทกฎหมาย ตำรา งานวิจัย และเอกสารทางวิชาการทั้งในและต่างประเทศ ผลการวิจัยพบว่า ปัญหาสี่ประการในพระราชบัญญัติป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550 ประการแรก ขอบเขตอำนาจหน้าที่ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นระหว่างภาวะปกติและภาวะภัยพิบัติไม่มีความชัดเจน ทำให้เจ้าหน้าที่ลังเลที่จะดำเนินการเชิงรุกก่อนเกิดเหตุ ประการที่สอง มาตรา 21 ไม่กำหนดเกณฑ์การประเมินสถานการณ์ ระดับความรุนแรง และเงื่อนไขการใช้อำนาจที่ชัดเจน ส่งผลให้ขาดความแน่นอนในทางกฎหมาย ประการที่สาม โครงสร้างกฎหมายครอบคลุมเพียงระยะการตอบสนองฉุกเฉินเท่านั้น โดยปราศจากกลไกทางกฎหมายสำหรับระยะการป้องกัน การเตรียมความพร้อม และการฟื้นฟู และประการที่สี่ การดำเนินมาตรการป้องกันภัยก่อนเกิดเหตุมีลักษณะเป็นเพียง "ดุลพินิจ" มิใช่ "หน้าที่ผูกพัน" จึงไม่มีผลบังคับใช้ทางกฎหมายอย่างแท้จริง นอกจากนี้ การวิเคราะห์กฎหมายลำดับรองยังพบว่าทั้งแผนปฏิบัติการระดับชาติ คู่มือปฏิบัติงาน ระเบียบการเงิน และแผนปฏิบัติการระดับจังหวัด ล้วนขาดสภาพบังคับทางกฎหมายในการกำหนดหน้าที่ผูกพันแก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เมื่อวิเคราะห์เปรียบเทียบกับกรอบเซนไดเพื่อการลดความเสี่ยงจากภัยพิบัติ ค.ศ. 2015–2030 พระราชบัญญัติมาตรการตอบโต้ภัยพิบัติพื้นฐาน ค.ศ. 1961 ของญี่ปุ่น และหลักความได้สัดส่วนของเยอรมนี ชี้ให้เห็นว่า ระบบกฎหมายที่มีประสิทธิภาพควรกำหนดบทบาทขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นให้ชัดเจน แยกระดับสถานการณ์และอำนาจหน้าที่ตามความเหมาะสม บัญญัติหน้าที่เชิงบวกก่อนเกิดเหตุเป็นข้อผูกพันทางกฎหมาย และวางกลไกคุ้มครองสิทธิประชาชนควบคู่กับการบริหารจัดการภัยพิบัติ
ผู้วิจัยเสนอให้แก้ไขพระราชบัญญัติป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550 ใน 5 ประการ ได้แก่ (1) แก้ไขบทนิยาม "การป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย" ให้ครอบคลุมทุกระยะ (2) เพิ่มหมวดว่าด้วยการเตรียมการก่อนเกิดเหตุและการฟื้นฟูหลังเกิดเหตุแยกต่างหาก (3) เพิ่มมาตราที่กำหนดเงื่อนไขการใช้อำนาจของผู้อำนวยการท้องถิ่นอย่างชัดเจน (4) ปรับนิยาม "สาธารณภัย" ให้เหมาะสมกับภารกิจขององค์กรพลเรือน และ (5) ปรับปรุงกฎหมายลำดับรองให้มีผลผูกพันทางกฎหมายที่ตรวจสอบได้ ทั้งนี้ เพื่อให้การจัดทำบริการสาธารณะขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีความชัดเจน เป็นระบบ และสอดคล้องกับหลักนิติรัฐ หลักสิทธิมนุษยชน และมาตรฐานการจัดการภัยพิบัติสากล
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้ได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ซึ่งอนุญาตให้ผู้อื่นสามารถแชร์บทความได้โดยให้เครดิตผู้เขียนและห้ามนำไปใช้เพื่อการค้าหรือดัดแปลง หากต้องการใช้งานซ้ำในลักษณะอื่น ๆ หรือการเผยแพร่ซ้ำ จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากวารสารเอกสารอ้างอิง
โกวิทย์ พวงงาม. (2553). การปกครองท้องถิ่นไทย: หลักการและมิติใหม่ในอนาคต. สำนักพิมพ์วิญญูชน.
ชานน หมื่นธง. (2560). ปัญหาทางกฎหมายเกี่ยวกับสิทธิและเสรีภาพของประชาชนกับการจัดการของรัฐในสถานการณ์ภัยพิบัติฉุกเฉิน. สารนิพนธ์นิติศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีปทุม.
ประยุทธ พงษ์ศรีวัฒน์. (2563). หลักนิติรัฐและหลักความชอบด้วยกฎหมาย. วารสารนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พระราชบัญญัติป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550.
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560.
วรเจตน์ ภาคีรัตน์. (2561). หลักนิติรัฐกับการใช้อำนาจรัฐ. สำนักพิมพ์วิญญูชน.
วรเจตน์ ภาคีรัตน์. (2562). หลักความชอบด้วยกฎหมายในกฎหมายมหาชน. สำนักพิมพ์นิติธรรม.
ศุภชัย ยาวะประภาษ. (2563). บทเรียนจากเยอรมนี: การชั่งน้ำหนักผลประโยชน์ระหว่างการป้องกันภัยกับการอนุรักษ์. วารสารนิติศาสตร์เปรียบเทียบ.
สมคิด เลิศไพฑูรย์. (2560). หลักการและขอบเขตการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น. วารสารกฎหมายปกครอง.
POLYCY WATCH จับตานโยบายสาธารณะ. (2568). จัดการภัยพิบัติได้ผล ต้องยึด "ชุมชน-ท้องถิ่น" เป็นศูนย์กลาง. สืบค้นเมื่อ 10 พฤษภาคม 2026, จาก https://policywatch.thaipbs.or.th
Alexander, D. (2015). Principles of emergency planning and management. Oxford University Press.
Cabinet Office Japan. (2020). Disaster management in Japan. Retrieved May 10, 2026, From https://www.bousai.go.jp/en/documentation/white_paper/2020.html
Dicey, A. V. (1959). Introduction to the study of the law of the constitution (10th ed.). Macmillan.
Fuller, L. L. (1969). The morality of law. Yale University Press.
Haddow, G. D., Bullock, J. A., & Coppola, D. P. (2021). Introduction to emergency manage ment (7th ed.). Butterworth-Heinemann.
Klatt, M., & Meister, M. (2012). The constitutional structure of proportionality. Oxford University Press.
Twigg, J. (2015). Disaster risk reduction: Good practice review 9. ODI.
UNDRR. (2015). Sendai Framework for Disaster Risk Reduction 2015–2030. United Nations Office for Disaster Risk Reduction.
World Bank. (2016). Disaster management and local autonomy in Japan: Lessons from the Great East Japan Earthquake. Retrieved May 10, 2026, From https://www.gfdrr.org
