การพัฒนาการดำเนินงานของศูนย์ไกล่เกลี่ยภาคประชาชนในการระงับข้อพิพาท เพื่ออำนวยความ ยุติธรรมให้แก่ประชาชน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ1) ศึกษาสภาพปัญหาและอุปสรรคในการดำเนินงานของศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชนในประเทศไทย2) ศึกษาศูนย์ไกล่เกลี่ยภาคประชาชนในการระงับข้อพิพาทเพื่ออำนวยความยุติธรรมตามกฎหมายประเทศไทยและต่างประเทศ และ 3) เสนอแนะแนวทางพัฒนารูปแบบและหลักเกณฑ์มาตรฐานศูนย์ไกล่เกลี่ยภาคประชาชนในการระงับข้อพิพาทที่มีประสิทธิภาพ การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้วิธีการศึกษาเชิงเอกสาร โดยรวบรวมข้อมูลจากหนังสือ ตำรา บทความวิชาการ งานวิจัย วิทยานิพนธ์ และเอกสารที่เกี่ยวข้องทั้งภาษาไทยและภาษาต่างประเทศ แล้วนำมาวิเคราะห์ สังเคราะห์ และเรียบเรียงในรูปแบบพรรณนาความ
ผลการวิจัย พบว่า 1) ศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชนที่จัดตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562 ยังประสบปัญหาหลายประการ ได้แก่ ปัญหาด้านโครงสร้างที่ขาดบทบัญญัติกำหนดระบบกำกับดูแลคุณภาพอย่างเข้มแข็ง ส่งผลให้เกิดความแตกต่างในการดำเนินงานระหว่างพื้นที่ รวมทั้งขาดกลไกบังคับใช้ข้อตกลงที่มีประสิทธิภาพ ทำให้คู่กรณีขาดความศรัทธาต่อกระบวนการ นอกจากนี้ยังพบปัญหาด้านงบประมาณที่ไม่เพียงพอ ส่งผลให้ศูนย์ขาดสถานที่ เครื่องมือ เทคโนโลยี และค่าตอบแทนที่เหมาะสม 2) สหรัฐอเมริกา กำหนดให้ข้อตกลงการไกล่เกลี่ยมีผลบังคับโดยตรงโดยไม่ต้องฟ้องคดีใหม่ และมีระบบค่าตอบแทนผู้ไกล่เกลี่ยตามมาตรฐานวิชาชีพที่ชัดเจน สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว มีกลไกทางกฎหมายที่กำหนดให้บันทึกข้อตกลงการไกล่เกลี่ยระดับหมู่บ้านมีผลบังคับทันทีเมื่อคู่กรณีลงนาม และกำหนดให้การไกล่เกลี่ยเป็นขั้นตอนบังคับก่อนนำคดีขึ้นสู่ศาล สาธารณรัฐสิงคโปร์ มีระบบกำกับดูแลมาตรฐานที่เข้มแข็งผ่านองค์กรกลางอิสระ มีการรับรองวิชาชีพผู้ไกล่เกลี่ยอย่างเป็นระบบ และมีระบบค่าตอบแทนที่เหมาะสม ทั้งสามประเทศล้วนเป็นแบบอย่างที่ดีในการพัฒนาศูนย์ไกล่เกลี่ยภาคประชาชนของไทยให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น
ผู้ศึกษามีข้อเสนอแนะดังนี้ (1) ด้านกฎหมาย ควรแก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติกำหนดระบบกำกับดูแลคุณภาพของศูนย์ไกล่เกลี่ยภาคประชาชนให้มีมาตรฐานเดียวกันทั่วประเทศ กำหนดสถานะทางกฎหมายของศูนย์ให้เป็นนิติบุคคล และเพิ่มเติมงบประมาณสนับสนุนและค่าตอบแทนผู้ไกล่เกลี่ยโดยเฉพาะ (2) ด้านนโยบาย หน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรประชาสัมพันธ์และให้ความรู้แก่ประชาชนถึงบทบาทและประโยชน์ของศูนย์ไกล่เกลี่ย สร้างขวัญกำลังใจและแรงจูงใจแก่ผู้ปฏิบัติหน้าที่ รวมทั้งจัดหน่วยไกล่เกลี่ยเคลื่อนที่เพื่อให้ประชาชนในพื้นที่ห่างไกลสามารถเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมทางเลือกได้อย่างทั่วถึงและเท่าเทียม
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้ได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ซึ่งอนุญาตให้ผู้อื่นสามารถแชร์บทความได้โดยให้เครดิตผู้เขียนและห้ามนำไปใช้เพื่อการค้าหรือดัดแปลง หากต้องการใช้งานซ้ำในลักษณะอื่น ๆ หรือการเผยแพร่ซ้ำ จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากวารสารเอกสารอ้างอิง
กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ กระทรวงยุติธรรม. (2566). รายงานผลการดำเนินงานการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท ประจำปี 2566. สืบค้นเมื่อ 1 พฤศจิกายน 2568, จาก https://www.rlpd.go.th
การเมืองการปกครอง สถาบันพระปกเกล้า. (2553). กระบวนการยุติธรรม. สืบค้นเมื่อ 15 มีนาคม 2568, จาก http://wiki.kpi.ac.th/index.php
กิตติพงษ์ กิตยารักษ์. (2550). ยุติธรรมชุมชน: แนวคิดและประสบการณ์. กรุงเทพฯ: สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย.
จิตรา สรณสิริ. (2564). ปัญหาอุปสรรคการดำเนินงานของศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชนตามพระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562 ในเขตกรุงเทพมหานคร. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตร มหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยรังสิต.
จิรวุฒิ ลิปิพันธ์, และคณะ. (2564). การไกล่เกลี่ยข้อพิพาทท้องถิ่นในสหรัฐอเมริกามลรัฐฟลอริดา. รายงานวิจัย, กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ กระทรวงยุติธรรม.
ประกาศกระทรวงยุติธรรม เรื่อง หลักเกณฑ์และเงื่อนไขการดำเนินงานของศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชน. (2563). ราชกิจจานุเบกษา.
ปรางค์รัตน์ แขกเพ็ง. (2566). รูปแบบการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทของศูนย์ยุติธรรมชุมชน: กรณีศึกษา. วารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 52(2).
พระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562. (2562, 22 พฤษภาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 136, ตอนที่ 59 ก, หน้า 1–34.
มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. (ม.ป.ป.). บทที่ 3 ทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมทางสังคม. สืบค้นเมื่อ 15 มีนาคม 2568, จาก https://www.chiangmai.ac.th
ระเบียบกระทรวงยุติธรรม ว่าด้วยค่าตอบแทนผู้ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชน พ.ศ. 2564. (2564). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 138.
วชิรวัชร งามละม่อม. (2559). ทฤษฎีการมีส่วนร่วม. สืบค้นเมื่อ 20 มีนาคม 2568, จาก https:// www.baanjomyut.com/library
วันชัย วัฒนศัพท์, ถวิลวดี บุรีกุล, และเพิ่มพูนวิวัฒน์, ศุภณัฐ. (2550). การไกล่เกลี่ย: ทางออกของความขัดแย้ง. กรุงเทพฯ: สถาบันพระปกเกล้า.
สรวิศ ลิมปรังษี. (2555). การระงับข้อพิพาทโดยการไกล่เกลี่ย. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์เดือนตุลา.
สำนักงานกิจการยุติธรรม. (ม.ป.ป.). แนวทางการพัฒนาศักยภาพของผู้ไกล่เกลี่ยของศูนย์ไกล่เกลี่ยภาคประชาชน. สืบค้นเมื่อ 15 มีนาคม 2568, จาก https://www.oja.go.th
สำนักแผนงานและงบประมาณ สำนักงานศาลยุติธรรม. (2568). หนังสือรายงานสถิติคดีประจำปี พ.ศ.2567. สืบค้นเมื่อ 29 ตุลาคม 2568, จาก https://oppb.coj.go.th/th/content/category/de tail/id/8/cid/2085/iid/507985
อุดม งามเมืองสกุล, และวิมลเรขา ศิริชัยราวรรณ. (2563). กฎหมายการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562: บทวิเคราะห์. วารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 49(3).
อุบลวรรณ ขันธหิรัญ, และคณะ. (2565). รูปแบบการบริหารจัดการศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชนตามพระพุทธสันติวิธี: กรณีศึกษาศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชน ตำบลสวาย อำเภอปรางคกู จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 10(6), 2648–2660.
