รูปแบบการส่งเสริมสุขภาวะของผู้สูงอายุในสังคมไทยตามหลักอุโบสถศีล

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาอุโบสถศีลในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท 2) ศึกษาสภาพปัญหาและการส่งเสริมสุขภาวะของผู้สูงอายุในสังคมไทย และ 3) นำเสนอรูปแบบการส่งเสริมสุขภาวะผู้สูงอายุตามหลักอุโบสถศีล การวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การวิจัยเอกสารร่วมกับการศึกษาภาคสนาม เก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกพุทธศาสนิกชนอายุ 60 ปีขึ้นไปที่รักษาอุโบสถศีลอย่างสม่ำเสมอในอำเภอบางกรวย จังหวัดนนทบุรี จำนวน 15 คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและนำเสนอผลเชิงพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า

1) อุโบสถศีลเป็นข้อปฏิบัติที่มุ่งให้คฤหัสถ์ฝึกตนตามแบบอย่างการดำเนินชีวิตของพระอรหันต์ในช่วงเวลาหนึ่ง โดยอาศัยศีล 8 เป็นฐานในการสำรวมกาย วาจา และใจ ลดสิ่งเร้าและพฤติกรรมที่ไม่เกื้อกูลต่อการพัฒนาตน และเชื่อมโยงกับไตรสิกขา คือ ศีล สมาธิ และปัญญา โดยอริยอุโบสถเป็นรูปแบบการปฏิบัติที่สมบูรณ์ที่สุด 2) ผู้สูงอายุเผชิญปัญหาที่เชื่อมโยงกันทั้งด้านร่างกาย จิตใจ สังคม และปัญญา ได้แก่ ความเสื่อมถอยของสุขภาพ โรคเรื้อรัง ความเครียด ความโดดเดี่ยว การลดบทบาททางสังคม และการแสวงหาความหมายในชีวิต ซึ่งการรักษาอุโบสถศีลสามารถส่งเสริมสุขภาวะได้อย่างเป็นองค์รวมผ่านการสำรวมพฤติกรรม การฝึกสติและจิตใจ การสร้างความสัมพันธ์กับกัลยาณมิตร และการพัฒนาปัญญา และ 3) จากการสังเคราะห์ข้อมูลเอกสารและภาคสนาม ได้องค์ความรู้ใหม่เป็น UPOSATHA Model ประกอบด้วย 8 มิติ ได้แก่ U–Uposatha Foundation, P–Physical Balance, O–Optimal Mental Well-being, S–Social Harmony, A–Awakened Wisdom, T–Threefold Training, H–Health-Responsive Practice และ A–Alliance and Assessment โดยเชื่อมโยงหลักอุโบสถศีล ไตรสิกขา ภาวนา 4 และกลไกสนับสนุนจากครอบครัว วัด ชุมชน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อส่งเสริมสุขภาวะผู้สูงอายุทางกาย จิต สังคม และปัญญาอย่างสมดุล