วิเคราะห์หลักสัมมาอาชีวะเพื่อส่งเสริมการดำเนินชีวิตโดยชอบธรรม
คำสำคัญ:
สัมมาอาชีวะ, การดำเนินชีวิตโดยชอบธรรม, พุทธจริยศาสตร์, อริยมรรคมีองค์ 8, R–Right Livelihood Modelบทคัดย่อ
การวิจัยเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาหลักสัมมาอาชีวะในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท 2) ศึกษาหลักพุทธธรรมที่เกี่ยวข้องกับการส่งเสริมการดำเนินชีวิตโดยชอบธรรม และ 3) ศึกษาวิเคราะห์หลักสัมมาอาชีวะเพื่อส่งเสริมการดำเนินชีวิตโดยชอบธรรม การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร โดยศึกษาข้อมูลจากพระไตรปิฎก อรรถกถา คัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา หนังสือ ตำรา งานวิจัย และบทความวิชาการที่เกี่ยวข้อง เครื่องมือที่ใช้คือแบบบันทึกและวิเคราะห์ข้อมูลเอกสาร วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา การตีความเชิงคัมภีร์ และการสังเคราะห์เชิงพรรณนา
ผลการวิจัยพบว่า
1) สัมมาอาชีวะเป็นองค์ประกอบหนึ่งของอริยมรรคมีองค์ 8 อยู่ในหมวดศีล มีสาระสำคัญคือการละมิจฉาอาชีวะและดำรงชีวิตด้วยการเลี้ยงชีพที่ชอบ โดยครอบคลุมทั้งเจตนา การเลือกอาชีพ วิธีการประกอบอาชีพ และผลกระทบที่เกิดขึ้นจากการประกอบอาชีพ 2) หลักพุทธธรรมที่เกี่ยวข้องกับการส่งเสริมการดำเนินชีวิตโดยชอบธรรม ได้แก่ ศีล 5 กุศลกรรมบถ 10 หิริ–โอตตัปปะ อัปปมาทธรรม และสังคหวัตถุ 4 ซึ่งทำหน้าที่ส่งเสริมการควบคุมตน ความสุจริต จิตสำนึก ความรับผิดชอบ และการสร้างความสัมพันธ์ที่เกื้อกูลต่อผู้อื่น และ 3) การวิเคราะห์หลักสัมมาอาชีวะเพื่อส่งเสริมการดำเนินชีวิตโดยชอบธรรม สามารถสังเคราะห์เป็นโมเดลสัมมาอาชีวะ 5 มิติ หรือ 5R–Right Livelihood Model ประกอบด้วย คิดชอบ เลือกอาชีพชอบ ปฏิบัติชอบ รับผิดชอบ และเกื้อกูลสังคม โดยองค์ประกอบทั้ง 5 มีความสัมพันธ์ต่อเนื่องกันตั้งแต่ระดับความคิดและเจตนา ไปสู่การเลือกอาชีพ การปฏิบัติ การกำกับตน และความรับผิดชอบต่อส่วนรวม อันนำไปสู่การดำเนินชีวิตที่สมดุลระหว่างประโยชน์ตน ประโยชน์ผู้อื่น และประโยชน์ส่วนรวม
เอกสารอ้างอิง
กาญจนา สุระ. (2567). การประยุกต์ใช้หลักมัชฌิมาปฏิปทากับการจัดการธุรกิจเพื่อสร้างความยั่งยืน. วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 13(3), 328–342.
https://so03.tci-thaijo.org/index.php/jssr/article/view/255699
กิจ ศรียะอาจ. (2561). An analytical study of Buddhist ethics and careers in Buddha’s time. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร. 6(sp1), 418–426.
https://so03.tci-thaijo.org/index.php/journal-peace/article/view/124210
ธนรัฐ สะอาดเอี่ยม, พระมหาเจริญสุข คุณวีโร, พระปราโมทย์ วาทโกวิโท, และเกษศิรินทร์ ปัญญาเอก. (2563). การศึกษาแนวคิดเรื่องสัมมาชีพและความรับผิดชอบในพระพุทธศาสนา. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 8(2), 431–444. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/journal-peace/article/view/240696
พระพรหมวชิรโมลี, พระราชวิมลโมลี, และบรรจง โสดาดี. (2566). สัมมาชีพ: แนวคิดและกระบวนการเสริมสร้างความสุจริตและความรับผิดชอบในการประกอบอาชีพของประชาชนในจังหวัดสุรินทร์. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 11(2), 723–735. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/journal-peace/article/view/254074
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2568). พุทธธรรม ฉบับปรับขยาย (พิมพ์ครั้งที่ 46).
เสาวรีย์ แน่นหนา, ทรงศักดิ์ พรมดี, และโผน นามณี. (2565). แนวทางการดำเนินชีวิตตามหลักสัมมาอาชีวะของมัคคุเทศก์ในจังหวัดเชียงใหม่. วารสารการบริหารและสังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 5(1), 15–24.
Blustein, D. L., Lysova, E. I., & Duffy, R. D. (2023). Understanding decent work and meaningful work. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 10, 289–314. https://doi.org/10.1146/annurev-orgpsych-031921-024847
Carroll, A. B. (1991). The pyramid of corporate social responsibility: Toward the moral management of organizational stakeholders. Business Horizons, 34(4), 39–48. https://doi.org/10.1016/0007-6813(91)90005-G
Freeman, R. E. (1984). Strategic management: A stakeholder approach. Pitman.
Kesara Bhikkhu. (2021). Right livelihood: A vital factor of moral purity for lay Buddhist disciples. The Journal of International Buddhist Studies College, 7(1), 90–106. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/ibsc/article/view/252929
Kyaw, P. P. (2017). In the midst of imperfections: Burmese Buddhists and business ethics. Journal of Buddhist Ethics, 24, 287–339.
Martela, F., Gómez, M., Unanue, W., Araya, S., Bravo, D., & Espejo, A. (2021). What makes work meaningful? Longitudinal evidence for the importance of autonomy and beneficence for meaningful work. Journal of Vocational Behavior, 131, 103631. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2021.103631
Payutto, P. A. (1994). Buddhist economics: A middle way for the market place (2nd rev. & enl. ed.; J. B. Dhammavijaya & B. Evans, Trans.). Buddhadhamma Foundation.
Schumacher, E. F. (1973). Small is beautiful: A study of economics as if people mattered. Blond & Briggs.
Tablan, F. (2020). Understanding the subjective dimension of work from a Buddhist perspective. Humanities Bulletin, 3(2), 27–44.
https://journals.lapub.co.uk/index.php/HB/article/view/1668
Vu, M. C., & Gill, R. (2023). Are leaders responsible for meaningful work? Perspectives from Buddhist-enacted leaders and Buddhist ethics. Journal of Business Ethics, 187, 347–370. https://doi.org/10.1007/s10551-022-05293-w
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารพุทธศาสน์สังคมร่วมสมัย
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
