แนวทางการเจริญวิสุทธิ 7 เพื่อส่งเสริมการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในรถวินีตสูตร

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาโครงสร้างและสาระสำคัญของวิสุทธิ 7 ในรถวินีตสูตร 2) ศึกษาการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท และ 3) นำเสนอแนวทางการเจริญวิสุทธิ 7 เพื่อส่งเสริมการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในรถวินีตสูตร การวิจัยเป็นการวิจัยเชิงเอกสาร โดยศึกษาข้อมูลจากพระไตรปิฎก อรรถกถา ฎีกา คัมภีร์วิสุทธิมรรค หนังสือ เอกสาร และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา การวิเคราะห์เชิงตีความ และการสังเคราะห์เชิงพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า

1) วิสุทธิ 7 ในรถวินีตสูตรเป็นกระบวนการพัฒนาผู้ปฏิบัติอย่างเป็นลำดับ ประกอบด้วย สีลวิสุทธิ จิตตวิสุทธิ ทิฏฐิวิสุทธิ กังขาวิตรณวิสุทธิ มัคคามัคคญาณทัสสนวิสุทธิ ปฏิปทาญาณทัสสนวิสุทธิ และญาณทัสสนวิสุทธิ โดยแต่ละขั้นเกื้อหนุนต่อเนื่องกัน เปรียบเสมือนรถผลัดที่นำผู้เดินทางไปสู่จุดหมาย และสัมพันธ์กับการพัฒนาศีล สมาธิ และปัญญา โดยมีอนุปาทาปรินิพพานเป็นเป้าหมายสูงสุด 2) การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาเป็นกระบวนการพัฒนาปัญญาเพื่อรู้เห็นสภาวธรรมตามความเป็นจริง โดยมีศีลเป็นพื้นฐาน สมาธิเป็นกำลังของจิต และสติสัมปชัญญะเป็นเครื่องกำหนดรู้กาย เวทนา จิต และธรรม จนนำไปสู่การเห็นเหตุปัจจัย ความเกิดดับ ไตรลักษณ์ มรรค ผล และวิมุตติ และ 3) แนวทางการเจริญวิสุทธิ 7 เริ่มจากการทำศีลให้บริสุทธิ์ การฝึกจิตให้ตั้งมั่น การเห็นนามรูป การรู้เหตุปัจจัย การจำแนกทางและมิใช่ทาง การพัฒนาวิปัสสนาญาณ และการรู้แจ้งอริยมรรค โดยวิสุทธิทั้ง 7 ทำหน้าที่เกื้อหนุนกันอย่างเป็นระบบ

องค์ความรู้จากการวิจัยสังเคราะห์เป็น SĀRATHI Model ได้แก่ S – Sīla Foundation, Ā – Awareness and Concentration, R – Reality of Nāma-Rūpa, A – Abandoning Doubt, T – Testing Path and Non-path, H – Higher Insight Progression และ I – Insight Realization สะท้อนกระบวนการพัฒนาจากศีล สมาธิ ไปสู่ปัญญา โดยวิสุทธิ 7 ทำหน้าที่เสมือนสารถีนำผู้ปฏิบัติไปสู่พระนิพพาน