ธรรมกับการศึกษาของไทย

บทคัดย่อ

หนังสือเรื่อง ธรรมกับการศึกษาของไทย นิพนธ์โดย พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต) (สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ ในปัจจุบัน) จัดพิมพ์โดยมูลนิธิพุทธธรรม มีจำนวนเนื้อหา 51 หน้า จัดเป็นผลงานทางวิชาการและปรัชญาการศึกษาพุทธศาสน์ศึกษาที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการตั้งคำถามเชิงโครงสร้างเกี่ยวกับการปฏิรูปการศึกษาในประเทศไทย หนังสือเล่มนี้เกิดจากการรวบรวมข้อคิด ทัศนะ และคำบรรยายของท่านผู้เขียน ซึ่งได้ทำการสังเคราะห์และประเมินภาวะวิกฤตของการศึกษาไทยในร่วมสมัยไว้อย่างแหลมคม โดยชี้ให้เห็นว่าระบบการศึกษาไทยในปัจจุบันกำลังเผชิญกับภาวะ หลงทิศผิดทาง อันเกิดจากการแยก ธรรม ออกจาก การศึกษา ส่งผลให้กระบวนการเรียนรู้กลายเป็นเพียงเครื่องมือเชิงพาณิชย์ที่มุ่งตอบสนองต่อระบบทุนนิยมและการเติบโตทางเศรษฐกิจ แต่กลับละเลยการพัฒนาความเจริญงอกงามทางปัญญา จริยธรรม และคุณค่าแห่งความเป็นมนุษย์อย่างสมบูรณ์

เมื่อพิจารณาในเชิงบริบททางประวัติศาสตร์และสังคมศาสตร์ การศึกษาไทยได้ผ่านการปรับเปลี่ยนโครงสร้างอย่างเข้มข้นนับตั้งแต่การปฏิรูปการศึกษาในสมัยรัชกาลที่ 5 เป็นต้นมา ซึ่งเป็นการดึงเอาโมเดลการศึกษาสมัยใหม่ตามแบบอย่างตะวันตกมาใช้อย่างเต็มรูปแบบ เพื่อเป้าหมายในการพัฒนาประเทศและสร้างบุคลากรเข้าสู่ระบบราชการและอุตสาหกรรม ทว่ากระบวนการดังกล่าวกลับส่งผลให้เกิด ความแปลกแยก ทางปัญญาและวัฒนธรรม กล่าวคือ การศึกษาไทยค่อยๆ ตัดขาดจากรากเหง้าทางศาสนาธรรมและภูมิปัญญาดั้งเดิมของสังคมไทย หนังสือเล่มนี้จึงทำหน้าที่เป็นกระจกส่องสะท้อนให้เห็นว่า ปัญหาความเสื่อมโทรมทางจริยธรรม วิกฤตการณ์ทางสังคม และภาวะสับสนในทิศทางพัฒนาประเทศ แท้จริงแล้วเป็นผลพวงมาจากระบบการศึกษาที่ไม่สามารถสร้าง มนุษย์ที่สมบูรณ์ ได้