การพัฒนากฎหมายเพื่อส่งเสริมการส่งออกสินค้าเกษตรไทย: ข้อวิเคราะห์เชิงโครงสร้าง ช่องว่างทางนิติศาสตร์ และแนวทางปฏิรูปตามหลักพุทธธรรม
คำสำคัญ:
การพัฒนากฎหมาย, การส่งออกสินค้าเกษตร, ช่องว่างทางนิติศาสตร์, พุทธธรรม, B-LEGAL AGRI-EXPORT MODELบทคัดย่อ
การวิจัยเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์โครงสร้างกฎหมาย มาตรการ และกลไกทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการส่งออกสินค้าเกษตรไทย 2) วิเคราะห์ช่องว่างทางนิติศาสตร์และข้อจำกัดของกฎหมายไทยโดยพิจารณาความสอดคล้องกับพันธกรณีและมาตรฐานการค้าระหว่างประเทศ และ 3) เสนอแนวทางพัฒนากฎหมายโดยบูรณาการหลักพุทธธรรมเพื่อส่งเสริมความเป็นธรรม ความรับผิดชอบ ความสมดุล และความยั่งยืน การวิจัยเป็นการวิจัยเชิงนิติศาสตร์โดยใช้ระเบียบวิธีเชิงคุณภาพ ผสานการวิจัยเอกสารและการวิจัยภาคสนาม ผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 25 รูป/คน คัดเลือกแบบเจาะจง และจัดสนทนากลุ่มเฉพาะกับผู้ทรงคุณวุฒิ 10 รูป/คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา การวิเคราะห์กฎหมายเชิงหลักการ และการวิเคราะห์กฎหมายเปรียบเทียบ
ผลการวิจัยพบว่า
1) กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการส่งออกสินค้าเกษตรไทยมีลักษณะกระจายอยู่ในหลายฉบับและหลายหน่วยงาน ส่งผลให้เกิดความซ้ำซ้อนของอำนาจหน้าที่ ขั้นตอน และข้อมูล โดยกฎหมายส่วนใหญ่ยังเน้นการกำกับควบคุมมากกว่าการส่งเสริมเชิงระบบ 2) ช่องว่างทางนิติศาสตร์สำคัญ ได้แก่ การขาดกลไกบูรณาการกฎหมายและหน่วยงาน การปรับกฎหมายไม่ทันต่อมาตรฐานสากล ระบบประเมินความเสี่ยงและข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ที่ยังแยกส่วน ระบบตรวจสอบย้อนกลับที่ยังไม่เชื่อมโยง และการขาดมาตรการช่วยเหลือเกษตรกรและผู้ประกอบการรายย่อย และ 3) แนวทางพัฒนากฎหมายควรมุ่งสู่ระบบกฎหมายส่งออกสินค้าเกษตรเชิงบูรณาการและยั่งยืน ประกอบด้วยโครงสร้างกฎหมายเชิงบูรณาการ กลไกกฎหมายที่ปรับตัวได้ ระบบข้อมูลและการตรวจสอบย้อนกลับ การส่งเสริมที่เป็นธรรม และธรรมาภิบาลบนฐานพุทธธรรม โดยใช้หลักสังคหวัตถุ 4 ราชสังคหวัตถุ และมัชฌิมาปฏิปทาเป็นกรอบเชิงคุณค่า ทั้งนี้ ได้สังเคราะห์องค์ความรู้ใหม่เป็น B-LEGAL AGRI-EXPORT MODEL เพื่อเชื่อมโยงกฎหมาย มาตรฐาน ข้อมูล หน่วยงาน และหลักพุทธธรรมในการยกระดับประสิทธิภาพ ความเป็นธรรม และความยั่งยืนของการส่งออกสินค้าเกษตรไทย
เอกสารอ้างอิง
เกียรติอนันต์ ล้วนแก้ว. (2569). พุทธเศรษฐศาสตร์จากทางสายกลางสู่ธรรมาภิบาลเพื่อบูรณาการแนวคิดด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาลและเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนในประเทศไทยอย่างยั่งยืน. วารสาร มจร กาญจนปริทรรศน์, 6(1), 154–165. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/Kanchana-editor/article/view/288322
กรมปศุสัตว์. (2558). พระราชบัญญัติโรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2558. กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.
กรมประมง. (2558). พระราชกำหนดการประมง พ.ศ. 2558 และที่แก้ไขเพิ่มเติม. กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.
จรรยา สุวัฒนพิเศษ. (2566). มาตรฐานความปลอดภัยสินค้าผักและผลไม้ของประเทศไทย: หลักความสอดคล้องกลมกลืนภายใต้ความตกลงว่าด้วยการใช้บังคับมาตรการสุขอนามัยและสุขอนามัยพืช. วารสารวิจัยมหาวิทยาลัยเวสเทิร์น มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 9(2), 265–278. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/WTURJ/article/view/265844
ปิยรัตน์ พลยะเรศ, กัญจนัสม์ พาพล, สิรีรัตน์ อัครพรวินิจ, คณิน ดิษคำเหมาะ, เกรียงไกร พันธุ์วรรณ์, และพรทิพย์ ถาวงค์. (2565). การพัฒนาระบบตรวจสอบย้อนกลับสำหรับข้าวตลาดเฉพาะ. วารสารวิชาการข้าว, 13(2), 94–105.
พรชัย วิสุทธิศักดิ์, และนิสิต พันธมิตร. (2566). อุปสรรคจากกฎหมายและนโยบายกับการค้าสินค้าเกษตรในประเทศไทย. วารสารรามคำแหง ฉบับนิติศาสตร์, 12(1), 1–34. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/lawjournal/article/view/266500
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. (2522). พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522. กระทรวงสาธารณสุข.
สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ. (2551). พระราชบัญญัติมาตรฐานสินค้าเกษตร พ.ศ. 2551 และที่แก้ไขเพิ่มเติม. กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.
สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร. (2568). สถานการณ์การค้าสินค้าเกษตรไทยในตลาดโลก. กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2566). เศรษฐศาสตร์แนวพุทธ (พิมพ์ครั้งที่ 16). วัดญาณเวศกวัน.
Henson, S., & Loader, R. (2001). Barriers to agricultural exports from developing countries: The role of sanitary and phytosanitary requirements. World Development, 29(1), 85–102. https://doi.org/10.1016/S0305-750X(00)00085-1
Liu, L., & Yue, C. (2013). Investigating the impacts of time delays on trade. Food Policy, 39, 108–114. https://doi.org/10.1016/j.foodpol.2013.01.001 ScienceDirect
Mabunda, G. P., Nemukondeni, N., & Selaledi, L. (2025). Sanitary and phytosanitary (SPS) measures and their implications for international agricultural trade: Challenges and opportunities; comprehensive review. Discover Agriculture, 3, Article 117. https://doi.org/10.1007/s44279-025-00301-9 Springer Nature Link
Masood, A., & Martínez-Zarzoso, I. (2024). Trade effects of trade facilitation revisited. Economics Letters, 234, 111477. https://doi.org/10.1016/j.econlet.2023.111477 IDEAS/RePEc
Murina, M., & Nicita, A. (2017). Trading with conditions: The effect of sanitary and phytosanitary measures on the agricultural exports from low-income countries. The World Economy, 40(1), 168–181. https://doi.org/10.1111/twec.12368 Wiley Online Library
Phra Theppavaramethi, & Klomkul, L. (2019). Buddhist economics for sustainability development in Thai society. ASEAN Journal of Religious and Cultural Research, 2(3), 5–8. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/ajrcr/article/view/249802
Prayukvong, W., Huttasin, N., & Foster, M. J. (2015). Buddhist economics meets agritourism on the Thai farm. International Journal of Culture, Tourism and Hospitality Research, 9(2), 183–199. https://doi.org/10.1108/IJCTHR-08-2014-0065 Murex
Speece, M. (2019). Sustainable development and Buddhist economics in Thailand. International Journal of Social Economics, 46(5), 704–721. https://doi.org/10.1108/IJSE-08-2018-0405
World Trade Organization. (n.d.). Agreement on the application of sanitary and phytosanitary measures. WTO SPS Agreement
World Trade Organization. (n.d.). Technical barriers to trade. WTO Technical Barriers to Trade
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารพุทธศาสน์สังคมร่วมสมัย
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
