การพัฒนากฎหมายเพื่อส่งเสริมการส่งออกสินค้าเกษตรไทยอย่างยั่งยืน: พุทธนวัตกรรมทางกฎหมายภายใต้พลวัตการค้ายุคใหม่

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์สภาพปัญหา ข้อจำกัด และอุปสรรคเชิงกฎหมายและเชิงสถาบันที่มีผลต่อการส่งออกสินค้าเกษตรไทยภายใต้พลวัตการค้าระหว่างประเทศยุคใหม่ 2) ศึกษาเปรียบเทียบกลไกทางกฎหมาย มาตรการ และระบบอำนวยความสะดวกด้านการส่งออกสินค้าเกษตรของประเทศไทยกับประเทศที่มีแนวปฏิบัติที่เหมาะสม และสังเคราะห์แนวทางที่สามารถประยุกต์ใช้กับบริบทไทย และ 3) พัฒนาแนวทางการปฏิรูปกฎหมายและรูปแบบพุทธนวัตกรรมทางกฎหมายเพื่อส่งเสริมการส่งออกสินค้าเกษตรไทยให้มีประสิทธิภาพ เป็นธรรม และยั่งยืน เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 25 คน คัดเลือกแบบเจาะจงจากภาครัฐ ผู้ประกอบการ นักวิชาการ และตัวแทนเกษตรกร พร้อมผู้ทรงคุณวุฒิสนทนากลุ่มจำนวน 9 คน เครื่องมือได้แก่ แบบวิเคราะห์เอกสาร แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง และแนวคำถามสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา การวิเคราะห์กฎหมายเปรียบเทียบ และการสังเคราะห์เชิงบูรณาการ

ผลการวิจัยพบว่า

1) กฎหมายบางส่วนยังไม่รองรับระบบดิจิทัลอย่างสมบูรณ์ การกำกับดูแลกระจายหลายหน่วยงาน มีขั้นตอนซ้ำซ้อน การปรับกฎหมายไม่ทันต่อมาตรฐานการค้าใหม่ และภาระการปฏิบัติตามกฎหมายกระทบผู้ประกอบการรายย่อยสูง 2) การเปรียบเทียบกับเวียดนาม จีน และ ASEAN Single Window พบแนวปฏิบัติสำคัญ ได้แก่ การยื่นข้อมูลครั้งเดียว การรับรองเอกสารอิเล็กทรอนิกส์ การบริหารความเสี่ยงร่วม และการเชื่อมโยงข้อมูลข้ามพรมแดน และ 3) แนวทางปฏิรูปกฎหมายควรประกอบด้วย Digital Legal Reform, Integrated Regulatory System, Risk-Based Regulation, Adaptive Trade Law และ Inclusive and Sustainable Regulation

องค์ความรู้ที่ได้ คือ D-S-I Legal Innovation Model ประกอบด้วย ธรรมาธิปไตยเป็นฐานคุณค่า สาราณียธรรมเป็นกลไกความร่วมมือ และอิทธิบาท 4 เป็นกลไกขับเคลื่อน สังเคราะห์เป็นแนวคิด Adaptive and Ethical Facilitative Law เพื่อให้กฎหมายส่งออกสินค้าเกษตรไทยมีประสิทธิภาพ เป็นธรรม ปรับตัวได้ และยั่งยืน