บทบาทของผู้บริหารสถานศึกษาในการประยุกต์ใช้หลักธรรมทางพระพุทธศาสนา เพื่อพัฒนาคุณธรรมในสถานศึกษา

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอและวิเคราะห์บทบาทของผู้บริหารสถานศึกษาในการประยุกต์ใช้หลักธรรมทางพระพุทธศาสนาเพื่อส่งเสริมและพัฒนาคุณธรรมในสถานศึกษา โดยใช้วิธีการศึกษาเชิงเอกสาร ด้วยการรวบรวม วิเคราะห์ และสังเคราะห์สาระจากคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา ผลงานของนักปราชญ์ทางพระพุทธศาสนา ตลอดจนเอกสารและงานวิจัยด้านการบริหารการศึกษา ผลการศึกษาพบว่า ภาวะผู้นำทางการศึกษามีความสัมพันธ์อย่างสำคัญกับการสร้างและธำรงไว้ซึ่งคุณธรรมในสถานศึกษา โดยผู้บริหารมีบทบาทเป็นกลไกสำคัญในการกำหนดทิศทางเชิงนโยบาย การบริหารจัดการ การพัฒนาบุคลากร และการสร้างวัฒนธรรมองค์กรที่เอื้อต่อการประพฤติปฏิบัติบนพื้นฐานของคุณธรรมและจริยธรรม หลักธรรมทางพระพุทธศาสนาที่มีความสำคัญต่อการปฏิบัติหน้าที่ของผู้บริหารสถานศึกษา ประกอบด้วย พรหมวิหาร 4 สังคหวัตถุ 4 อิทธิบาท 4 สัปปุริสธรรม 7 ทศพิธราชธรรม 10 อปริหานิยธรรม 7 และไตรสิกขา ซึ่งสามารถนำมาประยุกต์ใช้ให้สอดคล้องกับภารกิจการบริหารสถานศึกษาทั้ง 4 ด้าน ได้แก่ การบริหารงานวิชาการ การบริหารงานงบประมาณ การบริหารงานบุคคล และการบริหารงานทั่วไป การประยุกต์ใช้หลักธรรมดังกล่าวก่อให้เกิดผลในหลายระดับ ทั้งในระดับผู้บริหาร ครูและบุคลากรทางการศึกษา ผู้เรียน ตลอดจนระดับวัฒนธรรมองค์กรของสถานศึกษาโดยรวม บทความนี้จึงเสนอแนวทางเชิงนโยบายและเชิงปฏิบัติสำหรับการบูรณาการหลักธรรมทางพระพุทธศาสนากับการบริหารสถานศึกษา เพื่อเป็นกรอบในการส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรม และการพัฒนาองค์กรทางการศึกษาอย่างเป็นระบบ ต่อเนื่อง และยั่งยืน