การพัฒนาสุขภาวะของผู้สูงวัยชาวไทใหญ่ในชุมชนวัดนิวาสสถาน จังหวัดเชียงใหม่ ผ่านวัฒนธรรมก๋านก๋ำศีลนอนจอง

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสุขภาวะของผู้สูงวัยชาวไทใหญ่ในชุมชนวัดนิวาสสถาน ตำบลแม่อาย อำเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่ 2) พัฒนากิจกรรมส่งเสริมสุขภาวะผ่านวัฒนธรรมก๋านก๋ำศีลนอนจอง และ 3) ถ่ายทอดและประเมินกิจกรรมการเสริมพลังสุขภาวะของผู้สูงวัยชาวไทใหญ่ การวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพแบบมีส่วนร่วมตามแนวทางการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม ผู้ให้ข้อมูลสำคัญคัดเลือกแบบเจาะจง จำนวน 44 รูป/คน ประกอบด้วยผู้สูงวัยชาวไทใหญ่ พระสงฆ์ ผู้นำชุมชนและผู้รู้ด้านพิธีกรรม อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน และสมาชิกครอบครัว เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม การสังเกตอย่างมีส่วนร่วม และการบันทึกภาคสนาม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและการสร้างข้อสรุปแบบอุปนัย

ผลการวิจัยพบว่า

1) สุขภาวะของผู้สูงวัยชาวไทใหญ่มีความเชื่อมโยงกันทั้งด้านกาย จิต สังคม และปัญญา โดยมีความเปราะบางจากโรคเรื้อรัง ความโดดเดี่ยว และการลดลงของบทบาททางสังคม ขณะที่พระพุทธศาสนา วัด ภูมิปัญญาท้องถิ่น และวัฒนธรรม “ก๋านก๋ำศีลนอนจอง” เป็นทุนสำคัญที่เกื้อหนุนความเข้มแข็งทางจิตใจและปัญญา 2) การพัฒนาแบบมีส่วนร่วมนำไปสู่ชุดกิจกรรม “จองดี หลีมีสุข” จำนวน 5 กิจกรรม ซึ่งบูรณาการการดูแลสุขภาวะด้านกาย จิต สังคม และปัญญาเข้ากับวิถีการถือศีลและปฏิบัติธรรมของชุมชน และ 3) การถอดบทเรียนและประเมินกิจกรรมนำไปสู่ “โมเดลบวร 4 สุข” (Bowon 4-Sook Model) ประกอบด้วยทุนทางวัฒนธรรม 5 ประการ กระบวนการ 3 ขั้น ได้แก่ ปลุก–ปรับ–ปัก และสุขภาวะ 4 มิติ ได้แก่ กายสุข จิตสุข สังคมสุข และปัญญาสุข โดยมี “ก๋านก๋ำศีลนอนจอง” เป็นแกนกลางเชื่อมโยงองค์ประกอบทั้งหมด องค์ความรู้จากการวิจัยสะท้อนว่า การส่งเสริมสุขภาวะผู้สูงวัยในชุมชนชาติพันธุ์ควรพัฒนาบนฐานทุนทางศาสนา วัฒนธรรม และการมีส่วนร่วมของชุมชน เพื่อให้สอดคล้องกับวิถีชีวิตและอัตลักษณ์ของพื้นที่