รูปแบบการพัฒนาวัดตามหลักสัปปายะ 4 ในจังหวัดสุรินทร์

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาหลักสัปปายะ 4 ในพระพุทธศาสนา 2) วิเคราะห์การประยุกต์ใช้หลักสัปปายะ 4 ในการพัฒนาวัด และ 3) เสนอรูปแบบการพัฒนาวัดตามหลักสัปปายะ 4 ที่เหมาะสมกับบริบทจังหวัดสุรินทร์ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาข้อมูลจากพระไตรปิฎก อรรถกถา หนังสือ เอกสาร และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ควบคู่กับการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ได้แก่ พระสังฆาธิการ 7 รูป นักวิชาการ 4 คน ผู้นำชุมชน 7 คน และประชาชน 7 คน รวม 25 รูป/คน จากวัดตัวอย่างในจังหวัดสุรินทร์ จำนวน 7 แห่ง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบศึกษาเอกสารและแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา การจัดหมวดหมู่ การเปรียบเทียบ และการสังเคราะห์เชิงพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า

1) สัปปายะเป็นปัจจัยที่เหมาะสมและเกื้อกูลต่อการดำรงชีวิต การศึกษา และการปฏิบัติธรรม โดยผู้วิจัยสังเคราะห์เป็น 4 ด้าน ได้แก่ อาวาสสัปปายะ อาหารสัปปายะ บุคคลสัปปายะ และธรรมสัปปายะ ซึ่งเชื่อมโยงความพร้อมทางกาย สังคม และจิตใจ เพื่อนำไปสู่การพัฒนาศีล สมาธิ และปัญญา 2) วัดในจังหวัดสุรินทร์ประยุกต์ใช้หลักสัปปายะ 4 ผ่านการจัดพื้นที่ให้สงบและเป็นสัดส่วน การดูแลสุขาภิบาลและโภชนาการ การบริหารงานแบบโปร่งใสและมีส่วนร่วม และการเผยแผ่ธรรมะให้เหมาะสมกับประชาชนทุกช่วงวัย อย่างไรก็ตาม ยังพบข้อจำกัดด้านพื้นที่และเสียงรบกวน ภาวะโภชนาการของพระสงฆ์ การสื่อสารระหว่างวัดกับชุมชน และการเข้าถึงเยาวชน 3) รูปแบบที่เสนอคือ S4C MODEL: Sappāya 4 for Contextual Temple Developmen ประกอบด้วย การจัดการพื้นที่อย่างเหมาะสม การจัดการสุขาภิบาลและโภชนาการ การบริหารแบบร่วมมือ และการสื่อสารธรรมะตามบริบท โดยดำเนินการผ่านการวิเคราะห์บริบท การวางแผนแบบมีส่วนร่วม การดำเนินงาน และการติดตามปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง

การบูรณาการปัจจัยทั้งสี่ผ่านความร่วมมือระหว่างวัด ชุมชน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง พร้อมทั้งปรับให้สอดคล้องกับบริบทพหุวัฒนธรรมไทย เขมร กูย ลาว ส่งผลให้วัดเป็นพื้นที่ปฏิบัติธรรม ศูนย์กลางการเรียนรู้ และพื้นที่ความร่วมมือของชุมชนอย่างสมดุล