การเสริมสร้างสุขภาพจิตผู้สูงอายุชาวเขาตามหลักพุทธจิตวิทยา

พระปรีชาพล ปภสฺสโร (สำนักอารี); สิริวัฒน์  ศรีเครือดง; สุวัฒสัน รักขันโท

ผู้แต่ง

พระปรีชาพล ปภสฺสโร (สำนักอารี) พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาพุทธจิตวิทยา ภาควิชาจิตวิทยา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
สิริวัฒน์ ศรีเครือดง ภาควิชาจิตวิทยา คณะมนุษยศาสตร์มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
สุวัฒสัน รักขันโท ภาควิชาจิตวิทยา คณะมนุษยศาสตร์มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

คำสำคัญ:

การเสริมสร้างสุขภาพจิต, ผู้สูงอายุชาวเขา, พุทธจิตวิทยา

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาปัญหาสุขภาพจิตผู้สูงอายุชาวเขา 2) เพื่อศึกษาแนวทางการเสริมสร้างสุขภาพจิตตามหลักพุทธจิตวิทยาของผู้สูงอายุชาวเขา การศึกษานี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยดำเนินการใน 2 ขั้นตอนหลัก ได้แก่ การศึกษาเอกสารแหล่งปฐมภูมิพระไตรปิฎก เอกสารงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง และการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 25 รูป/คน ประกอบด้วย ผู้ให้ข้อมูลสำคัญด้านพระพุทธศาสนา ผู้ให้ข้อมูลสำคัญด้านจิตวิทยา/พุทธจิตวิทยา ผู้ให้ข้อมูลสำคัญด้านผู้เชี่ยวชาญสาธารณสุข ผู้นำชุมชนและตัวแทนผู้สูงอายุ โดยใช้การวิเคราะห์ข้อมูลใช้เทคนิค Content Analysis, Matrix Analysis,และ Triangulation

ผลการวิจัยพบว่า

1) สภาพปัญหาสุขภาพจิตของชาวเขากระเหรี่ยง (ปกาเกอะญอ) คือ ปัญหาสุขภาพจิตของชาวเขากระเหรี่ยง สามารถแยกเป็น 5 ประการได้ดังต่อไปนี้ 1) หมดคุณค่าและสิ้นหวัง 2) ความรู้สึกด้อยคุณค่าในตนเองและความสับสนในอัตลักษณ์ 3) รู้สึกโดดเดี่ยว 4) ขาดที่พึ่งทางจิตใจ 5) ไร้อำนาจและลดความสามารถในการจัดการปัญหาทางจิตใจ ซึ่งล้วนมีความสัมพันธ์กันอย่างใกล้ชิด ผลกระทบของปัญหา คือภูมิต้านทานของร่างกายลดลง ความรู้สึกถูกทอดทิ้ง สูญเสียความภาคภูมิใจในตนเอง แลการระบายความะรู้สึก

2) แนวทางการเสริมสร้างสุขภาพจิตผู้สูงอายุชาวเขาควรดำเนินการแบบมีส่วนร่วมของครอบครัว ชุมชน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยยึดบริบททางวัฒนธรรมและหลักธรรมทางศาสนาเป็นฐานประกอบด้วย 6 ประการ 1) การส่งเสริมสุขภาพกายเพื่อเป็นฐานของสุขภาพจิต 2) การสร้างความมั่นคงและความปลอดภัยทางจิตใจ 3) การส่งเสริมความรัก ความผูกพัน และการมีส่วนร่วมทางสังคม 4) การเสริมสร้างคุณค่าและการยอมรับในตนเอง 5) การส่งเสริมการพัฒนาตนเองและความหมายของชีวิต 6) การเสริมสร้างสุขภาพจิตทางจิตวิญญาณตามหลักพุทธธรรมไตรสิกขา ส่งผลให้ผู้สูงอายุมีสุขภาพจิตที่ดี การเห็นคุณค่าของตนเอง และสามารถดำรงชีวิตในชุมชนได้อย่างมีความสุข

เอกสารอ้างอิง

กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2567). สถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2567. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์

กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์. (2566). แผนผู้สูงอายุแห่งชาติ ฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2566–2580). กรุงเทพมหานคร

ธีรยุทธ ขาวสะอาด. (2566). ความเชื่อมโยงระหว่างกิจกรรมทางกายทางวัฒนธรรมกับสุขภาวะทางจิตของกลุ่มผู้สูงอายุชาติพันธุ์ปกาเกอะญอ. วารสารวิทยาศาสตร์การกีฬาและสุขภาพ, 24(1), 102–118.

นารีรัตน์ ประสิทธิ์ศิริกุล. (2566). ปัจจัยเชิงเหตุผลของความภาคภูมิใจในตนเองของวัยรุ่นและผู้สูงอายุชาติพันธุ์ปกาเกอะญอ: กรณีศึกษาชุมชนในเขตภาคเหนือตอนบน. วารสารจิตวิทยาคลินิกและสุขภาพจิต, 15(1), 112–128.

พรทิพย์ แก้ววิจิตร. (2566). ความขัดแย้งทางอัตลักษณ์และภาวะหมดคุณค่าในตนเองของวัยรุ่นปกาเกอะญอที่ย้ายถิ่นเข้าสู่แรงงานในเมือง. วารสารมานุษยวิทยาประยุกต์, 9(1), 110–128.

พุทธจิตวิทยา. (2565). แนวคิดการประยุกต์หลักไตรสิกขาเพื่อส่งเสริมสุขภาพจิตผู้สูงอายุ. กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยตรมหาบัณฑิต, บัณฑิตวิทยาลัยมหาวิทยาลัยมหาสารคาม, ๒๕๖๓), บทคัดย่อ.

สมชาย วงศ์คำเกล้า. (2565). การสร้างเสริมความภาคภูมิใจในอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนของกลุ่มชาติพันธุ์ปกาเกอะญอ. วารสารสังคมพัฒนาและมานุษยวิทยา, 10(2), 45–62.

สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ. (2566). ยุทธศาสตร์การวิจัยด้านผู้สูงอายุและสังคมสูงวัยของประเทศไทย. กรุงเทพมหานคร

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2567). สถิติประชากรและดัชนีการสูงวัยของประเทศไทย. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงใหม่. (2567). รายงานการสำรวจสุขภาวะและอนามัยสิ่งแวดล้อมของชาวกะเหรี่ยงในจังหวัดเชียงใหม่ พ.ศ. 2565–2567. เชียงใหม่.

สิริพร ทาชาติ. (2563). การดูแลผู้สูงอายุวิถีพุทธ: กรณีศึกษาสถานสงเคราะห์ผู้สูงอายุวัดป่าหนองแซง จังหวัดอุดรธานี วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต. มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.

สุรศักดิ์ ใจดี. (2565). ภาวะความสิ้นหวังและปัจจัยที่เกี่ยวข้องในผู้สูงอายุชาติพันธุ์ปกาเกอะญอ: กรณีศึกษาชุมชนที่ได้รับผลกระทบจากการประกาศเขตอุทยาน. วารสารสุขภาพจิตและจิตเวชศาสตร์, 14(2), 55–72.

อัครเดช ศรีวิชัย. (2566). ภาวะความไร้อำนาจและการเผชิญปัญหาทางจิตสังคมของกลุ่มชาติพันธุ์ปกาเกอะญอในพื้นที่ทับซ้อนเขตป่าอนุรักษ์. วารสารรัฐศาสตร์และมานุษยวิทยา, 12(1), 145–163.