ภาวนา 4 : การพัฒนาหลักสูตรเพื่อการเสริมสร้างพัฒนาการป้องกันเด็กจากการใช้สมาร์ทโฟนเป็นพี่เลี้ยง ในศูนย์พัฒนาเด็กเล็กองค์การบริหารส่วนตำบลตากออกอำเภอบ้านตาก จังหวัดตาก

พระอธิการเฉลย  ฉนฺทโก; ทัศนีย์ เนื่องดัด; อำนาจ  ทาปินา

ผู้แต่ง

พระอธิการเฉลย ฉนฺทโก มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ์ตาก
ทัศนีย์ เนื่องดัด มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ์ตาก
อำนาจ ทาปินา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ์ตาก

คำสำคัญ:

เครือข่ายบวร, พัฒนาการเด็กปฐมวัย, ภาวนา 4, สมาร์ทโฟนเป็นพี่เลี้ยง, ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษารูปแบบภาวนา 4 กับการพัฒนาการเรียนรู้ด้านร่างกาย อารมณ์-จิตใจ สังคม และสติปัญญา 2) เพื่อพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้ของศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก และ 3) เพื่อส่งเสริมกระบวนการเสริมสร้างเครือข่าย “บวร” (บ้าน วัด โรงเรียน) ในการป้องกันเด็กจากการใช้สมาร์ทโฟนเป็นพี่เลี้ยง เป็นการวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed-Method Research) ประกอบด้วย การวิจัยเชิงปริมาณ โดยใช้แบบสอบถามกับประชากร จำนวน 100 คน และการวิจัยเชิงคุณภาพโดยการสัมภาษณ์เจาะลึกกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 10 รูป/คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยค่าสถิติร้อยละ ค่าเฉลี่ย () ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (S.D.) และการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า

ด้านระดับความคิดเห็นต่อการพัฒนาหลักสูตร ในภาพรวมอยู่ในระดับ มาก โดยประเด็นที่มีค่าเฉลี่ยสูงสุดในแต่ละด้าน ได้แก่ การพัฒนาเครื่องเล่นและอุปกรณ์เสริมสร้างทักษะ (= 4.45), การจัดเกมการศึกษาเพื่อกระตุ้นการคิดวิเคราะห์ ( = 4.30) และความสนใจใฝ่รู้ในการตั้งคำถามของเด็ก ( = 4.21) ตามลำดับ
ด้านรูปแบบภาวนา 4 กับการเรียนรู้ หลักภาวนา 4 (กาย ศีล จิต ปัญญา) มีความสอดคล้องโดยตรงกับพัฒนาการเด็กปฐมวัย โดย กายภาวนา ช่วยพัฒนาทักษะกล้ามเนื้อและสุขภาพ ศีลภาวนา สร้างระเบียบวินัยและการอยู่ร่วมกันในสังคม จิตภาวนา ช่วยเสริมสร้างสมาธิและการควบคุมอารมณ์ และ ปัญญาภาวนา ส่งเสริมการคิดวิเคราะห์และการแก้ปัญหา ซึ่งเป็นเกราะป้องกันสำคัญที่ช่วยลดความพึ่งพาหน้าจอสมาร์ทโฟน
ด้านกิจกรรมการเรียนรู้ ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กได้บูรณาการหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย พ.ศ. 2560 ร่วมกับทักษะสมอง (EF) ผ่าน 6 กิจกรรมหลัก โดยเน้นการสร้าง "พื้นที่เล่น" แทน "หน้าจอ" มุ่งเน้นให้เด็กช่วยเหลือตนเองได้และมีปฏิสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมจริง
ด้านเครือข่าย “บวร” การป้องกันปัญหาเด็กติดสมาร์ทโฟนที่มีประสิทธิภาพสูงสุดเกิดจากการประสานความร่วมมือระหว่าง บ้าน (พ่อแม่เป็นแบบอย่างลดการใช้สื่อ) วัด (ศูนย์รวมกิจกรรมจิตอาสาและสมาธิ) และ โรงเรียน/ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก (แหล่งถ่ายทอดทักษะรู้เท่าทันสื่อ) โดยมีวัดเป็นศูนย์กลางการจัดกิจกรรมทางเลือกที่ดึงดูดเด็กออกจากโลกเสมือนสู่โลกแห่งความเป็นจริง

เอกสารอ้างอิง

กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข. (ม.ป.ป.). คู่มือส่งเสริมพัฒนาการเด็กอายุ 0–5 ปี สำหรับผู้ปกครอง (น. 18–20). ม.พ.ป.

กิ่งแก้ว อมรวงศ์, และคณะ. (2567). การพัฒนารูปแบบการป้องกันการติดสื่อดิจิทัลในเด็กวัยก่อนเรียน. วารสารกองการพยาบาล, 51(1), 12–25.

คณะกรรมการสิทธิเด็ก. (ม.ป.ป.). อนุสัญญาว่าด้วยสิทธิเด็กแห่งสหประชาชาติ (ฉบับเป็นมิตรกับเด็ก) (น. 3–4). ม.พ.ป.

จินตนา มณีรัตน์. (2566). บทบาทของผู้ดูแลเด็กในศูนย์พัฒนาเด็กเล็กในการจัดการปัญหาการติดสื่อดิจิทัลในเด็ก. วารสารวิจัยการศึกษาปฐมวัย, 7(1), 42–58.

ชัยชนะ เอี่ยมมงคลชัย. (2566). ปัจจัยเสี่ยง ผลกระทบ และแนวทางการจัดการการใช้สื่อหน้าจอในเด็กวัยก่อนเรียน. วารสารสุขภาพจิตแห่งประเทศไทย, 31(2), 145–158.

ดวงกมล อุปการ, และ อรพินท์ ญาณชัย. (2561). ควรเลือกใช้หลักการใดในการเสริมสร้างพัฒนาการเรียนรู้ของเด็กวัยก่อนเรียน: "Brain-Based Learning" หรือ "Executive Function"?. วารสารวิชาการ Veridian E-Journal, Silpakorn University (Humanities, Social Sciences, and Arts), 11(1), 1635–1651.

พรพรรณ นนทพันธ์. (2561). ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมการส่งเสริมพัฒนาการของผู้ดูแลเด็กวัยก่อนเรียนในจังหวัดสงขลา. วารสารวิทยาลัยพยาบาลพระจอมเกล้า จังหวัดเพชรบุรี, 1(3), 10–24.

รสริน นภาภรณ์พิพาท, และคณะ. (2565). มุมมอง “บ้าน วัด โรงเรียน (บวร)” เพื่อความมั่นคง. วารสารความมั่นคงและยุทธศาสตร์ศึกษา, 3(1), 45–60.

วราภรณ์ จันทบุตร, วรรณวิไล ยูสุข, และ วุฒิชัย เสมรัมย์. (2561). การพัฒนาแนวทางส่งเสริมพัฒนาการเด็กวัยก่อนเรียนในศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก เทศบาลตำบลสี

วิเชียร อำเภอน้ำยืน จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารวิจัยทางการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, 15(1), 208–219.

วราภรณ์ สังสกุล, และคณะ. (2564). สถานการณ์และแนวทางส่งเสริมพัฒนาการเด็กวัยก่อนเรียนตามผลลัพธ์ที่พึงประสงค์. วารสารการศึกษาทางสาธารณสุขและพยาบาล, 27(1), 193–205.

วิไล สุขีวัฒน์. (2564). ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมการใช้สมาร์ทโฟนของเด็กวัยก่อนเรียนตามการรับรู้ของผู้ปกครอง. วารสารวิทยาศาสตร์การพยาบาลและสุขภาพ, 44(1), 92–104.

United Nations. (1989). Convention on the Rights of the Child. https://www.ohchr.org/en/ instruments-mechanisms/instruments/convention-rights-child