การบูรณาการหลักภาวนาเพื่อพัฒนาพฤติกรรมดูแลสุขภาวะองค์รวมของผู้สูงอายุในยุคสังคมสูงวัยพลวัต
คำสำคัญ:
การบูรณาการ, หลักภาวนา 4, สุขภาวะองค์รวม, ผู้สูงอายุ, สังคมสูงวัยพลวัตบทคัดย่อ
บทความวิชาการเรื่อง การบูรณาการหลักภาวนาเพื่อพัฒนาพฤติกรรมดูแลสุขภาวะองค์รวมของผู้สูงอายุในยุคสังคมสูงวัยพลวัต มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอแนวทางการพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพของผู้สูงอายุผ่านการบูรณาการหลักพุทธธรรมเข้ากับแนวคิดทางพฤติกรรมศาสตร์และจิตสังคม ในสภาวการณ์ที่ประเทศไทยก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์ ผู้สูงอายุมักเผชิญกับความเสื่อมถอยทางกายภาพตามกฎธรรมชาติและภาวะโดดเดี่ยวทางสังคม ซึ่งส่งผลกระทบต่อสุขภาวะองค์รวม จากการศึกษาพบว่าการพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพที่ยั่งยืนต้องอาศัยกลไกการขับเคลื่อนจากภายในสู่ภายนอก โดยใช้หลักภาวนา 4 เป็นแกนกลาง ประกอบด้วย (1) กายภาวนา การพัฒนาความสัมพันธ์กับโลกกายภาพอย่างรู้เท่าทัน (2) ศีลภาวนา การสร้างวินัยทางสังคมและการอยู่ร่วมกันอย่างสันติ (3) จิตภาวนา การเสริมสร้างคุณภาพจิตและสมาธิเพื่อรับมือกับความเปลี่ยนแปลง และ (4) ปัญญาภาวนา การสร้างความรู้แจ้งในสัจธรรมเพื่อการปล่อยวางและความเป็นอิสระทางใจ ทั้งนี้ กระบวนการพัฒนาดังกล่าวต้องอาศัยลักษณะความต่อเนื่องและความเคารพในกุศลธรรมตามหลักสัพพสัมภารภาวนา นิรันตรภาวนา จิรกาลภาวนา และสักกัจจภาวนา การบูรณาการในลักษณะนี้ช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ เป็นการเปลี่ยนผ่านจากภาวะพึ่งพิงสู่การเป็นผู้สูงวัยที่มีพลัง สามารถดำรงชีวิตอย่างมีความสุขในสังคมปัจจุบัน
เอกสารอ้างอิง
กุญชรี ค้าขาย. (2542). จิตวิทยาแนะแนวคิดและวัยรุ่น. กรุงเทพมหานคร คณะครุศาสตร์ สถาบันราชภัฏสวนสุนันทา.
แขกรับเชิญ. (2562, 15 เมษายน - 14 พฤษภาคม). อยู่กับความเหงาอย่างเข้าใจ. Hug Magazine, 11(5). https//www.vichaivej.com/nongkhaem/article-detail.php?item=593
จิรภรณ์ อังวิทยาธร. (2561, 4 กรกฎาคม). ผู้สูงวัยกับสุขภาพจิตที่ต้องดูแล. บทความเผยแพร่ความรู้สู่ประชาชน คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล.
https//www.pharmacy.mahidol.ac.th/th/knowledge/article/428
ไทยรัฐ. (2559, 2 มีนาคม). ดูแลรักษาสุขภาพ. https//www.thairath.co.th/content/454150
น้ำทิพย์ ประดิษฐธรรม. (2563). อริยสัจ 4 เกี่ยวกับนิโรธในภาวนา 4.
https//sites.google.com/site/namtip9988/
ประเวศ วะสี. (2551). คุยกับผู้อ่าน. นิตยสารหมอชาวบ้าน, 30(351).
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2551). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม (พิมพ์ครั้งที่ 17). กรุงเทพมหานคร มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
วาสนา สิทธิ. (2560). ปัจจัยที่มีผลต่อพฤติกรรมส่งเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุในเขตเทศบาลตำบลบ้านโฮ่ง อำเภอบ้านโฮ่ง จังหวัดลำพูน (วิทยานิพนธ์สาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาสาธารณสุขศาสตร์), บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่.
วิทย์ วิศทเวทย์. (2542). ปรัชญาทั่วไป (พิมพ์ครั้งที่ 15). กรุงเทพมหานคร อักษรเจริญทัศน์.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2556). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลศัพท์ (พิมพ์ครั้งที่ 11). กรุงเทพมหานคร โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สุจิตรา (อ่อนค้อม) รณรื่น. (2540). ปรัชญาเบื้องต้น. กรุงเทพมหานคร อักษราพิพัฒน์.
สุภาวดี พุฒิหน่อย และคณะ. (2550). ผู้สูงอายุกับกิจกรรมบำบัด (พิมพ์ครั้งที่ 2). เชียงใหม่ ภาควิชากิจกรรมบำบัด คณะเทคนิคการแพทย์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
สุรศักดิ์ ตรีนัย. (2563). ทฤษฎีการดูแลของวัตสัน. http//www.chulapedia.chula.ac.th
สำนักงานส่งเสริมสุขภาพ. (2563). บทบาทของผู้สูงอายุต่อครอบครัวชุมชน.
http//www.anamai.moph.go.th/soongwai
อานนท์ สีดาเพ็ง. (2552). สุขภาพจิตกับทัศนคติต่อความรักและความสัมพันธ์ทางเพศของผู้สูงอายุ (รายงานวิจัย), เชียงใหม่ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้.
AR Research. (2026). Human Behavior. https//ardithailand.com/m/HumanBehavior
Bumrungrad International Hospital. (2015, January 1). Health problems of the older person. https//www.bumrungrad.com/th/health-blog/january-2015/health-problems-of-the-older-person
Preaw_pron. (2011, August 24). Meaning of Well-being. https//preaw03.blogspot.com
Tidarat Mingsamorn. (2018, April 9). Health problems and common diseases in the elderly. https//www.thaihealth.or.th
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารพุทธศาสน์สังคมร่วมสมัย
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
