รูปแบบการปฏิบัติธรรมตามหลักพุทธจิตวิทยาที่มีผลต่อสุขภาวะองค์รวม ของบุคลากรในองค์กรเอกชน

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาองค์ประกอบและกระบวนการปฏิบัติธรรมตามหลักพุทธจิตวิทยาที่เอื้อต่อสุขภาวะองค์รวมของบุคลากรในองค์กรเอกชน และ 2) เพื่อสังเคราะห์และนำเสนอรูปแบบการปฏิบัติธรรมตามหลักพุทธจิตวิทยาเพื่อเสริมสร้างสุขภาวะองค์รวมของบุคลากรในองค์กรเอกชน การวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ประกอบด้วยการศึกษาเอกสารจากพระไตรปิฎก อรรถกถา เอกสารทางพุทธจิตวิทยาและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ร่วมกับการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 20 รูป/คน จาก 4 กลุ่ม ได้แก่ ผู้ทรงคุณวุฒิด้านพระพุทธศาสนา ผู้เชี่ยวชาญด้านจิตวิทยา ผู้บริหารองค์กร และตัวแทนพนักงาน เครื่องมือเป็นแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้างซึ่งผ่านการประเมินความตรงเชิงเนื้อหาจากผู้ทรงคุณวุฒิ 5 ท่าน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ตรวจสอบข้อมูลแบบสามเส้า

ผลการวิจัยพบว่า

1) ฐานสำคัญของการปฏิบัติประกอบด้วยหลักภาวนา 4 และอานาปานสติตามแนวทางพระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ซึ่งเชื่อมโยงสู่กลไกทางพุทธจิตวิทยา 4 ประการ คือ การรับรู้อารมณ์อย่างมีสติ การจัดการอารมณ์อย่างเหมาะสม การตัดสินใจด้วยปัญญา และการสร้างความสัมพันธ์เชิงเมตตา กลไกดังกล่าวเอื้อต่อสุขภาวะทางกาย จิตใจ สังคม และปัญญา/จิตวิญญาณ และ 2) รูปแบบ BIMH ประกอบด้วย B: Bhavana 4, I: Integration into Work, M: Mindfulness through Anapanasati และ H: Holistic Well-being โดยดำเนินการผ่านการวางแผน การนำไปใช้ การพัฒนาบุคลากรและวัฒนธรรมองค์กร ตลอดจนการติดตามและประเมินผล รูปแบบนี้ควรใช้บนหลักความสมัครใจ เคารพความหลากหลายทางความเชื่อ และไม่ตีความผลเชิงเหตุและผลเกินกว่าหลักฐานจากการวิจัยเชิงคุณภาพ