การประยุกต์หลักพรหมวิหาร 4 เพื่อการอยู่ร่วมกันอย่างสันติในสังคมปัจจุบัน

Phrakhruyanavijakkhaṇa  Senachum; Phrakhrupariyattikanchanakit

Authors

Phrakhruyanavijakkhaṇa Senachum Mahachulalongkornrajavidyalaya University, Budhapanaya Sridhavaravati Buddhist College
Phrakhrupariyattikanchanakit Mahachulalongkornrajavidyalaya University, Kanchanaburi Sangha College

Abstract

This article aims to examine the application of the Four Brahmavihāras as a Buddhist ethical framework for peaceful coexistence in contemporary society. Amid rapid changes in social, economic, and technological contexts, increasing conflicts, differences in perspectives, and tensions among individuals and social groups have become more prevalent. This study employs a documentary analysis method, drawing upon sources from the Tipiṭaka, commentaries, and academic works in Buddhism and peace studies, in order to synthesize a conceptual Buddhist framework for fostering a peaceful society.
The findings reveal that the Four Brahmavihāras loving-kindness (mettā),compassion (karuṇā), empathetic joy (muditā), and equanimity (upekkhā) can be systematically developed into an ethical framework for social coexistence. Loving-kindness and compassion promote understanding and altruistic concern for others; empathetic joy helps reduce envy and negative competition; while equanimity fosters fairness and balance in decision-making. When these principles are integrated with mental development processes, ethical communication, and conflict management, they contribute to supportive relationships, social harmony, and cooperation within society.
The article proposes a conceptual framework termed the “Brahmavihāra Ethics Model,” demonstrating that the Four Brahmavihāras can serve as a foundational ethical basis for peaceful coexistence in contemporary society. This model can be applied at individual, family, community, and societal levels to promote human and social development toward sustainable peace.

References

กระทรวงศึกษาธิการ. (2548). การพัฒนาคุณภาพการบริหารการศึกษาตามระบบคุณธรรม. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว.

กิตต์ นิรันต์พานิช. (2525). จากใจให้คุณครูและนักบริหารท่ัวไป. กรุงเทพมหานคร : บริษัท เพรสมีเดียจากัด.

จิรกิติยา บุญครองทรัพย์. (2525). ความรักกับพรหมวิหาร 4 : จิตวิทยาแห่งความสัมพันธ์ที่ยั่งยืน. วารสารมหาจุฬาวิชาการ, 12(2), 1-16.

เจริญชัย กุลวัฒนาพร. (2564). การประยุกต์ใช้หลักพุทธธรรมกับการบริหารจัดการความขัดแย้งในองค์กร. วารสารวิจยวิชาการ, 4(3), 283–296.

บูชิตร์ โมฆรัตน์ 2560 ความสัมพันธ์ระหว่างหลักพรหมวิหารธรรมกับจรรยาบรรณของครูท่ีมีต่อศิษย์ วารสารบัณฑิตศึกษามหาจุฬาขอนแก่น, 4 (1): 1-14.

บุญวัฒน์ บุญทะวงศ์. (2020). Peace: Aims for coexistence in society. MCU Haripunchai Review, 4(1), 115–124.

ประเสริฐ ปญฺโญภาโส. (2567). การสร้างความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลตามหลักพรหมวิหาร. วารสารพุทธนวัตกรรมและการจัดการ, 7(2), 186–194.

ปารจรีย์ ปรมัตถ์เศรษฐ์. (2568). การบูรณาการพรหมวิหาร 4 กับแนวคิดภาวะผู้นำร่วมสมัยในสังคมไทย. วารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์, 9(3), 16–30.

พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2551). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. พิมพ์ครั้ง ที่ 11. กรุงเทพมหานคร : บริษัท สหธรรมิก จำกัด.

พระพุทธโฆสาจารย์. วิสุทธิมรรค. แปลโดย สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสภมหาเถร). กรุงเทพฯ: มหามกุฏราชวิทยาลัย.

พระมหาธารภัทร ณ โสภโณ. (2566). พรหมวิหารธรรมเพื่อการพัฒนาสังคม. วารสารนวังคสัตถุสาสน์ปริทรรศน์. 1(1), 82-93.

พระครูปลัดไพฑูรย์ เมธิโก (มหาบุญ). (2557). พรหมวิหาร: ธรรมแนวทางการแก้ไขความขัดแย้งของสังคมไทย. Princess of Naradhiwas University Journal of Humanities and Social Sciences, 1(2), 55-64.

พระใหม่ เพ็ญบุญ. (2024). พรหมวิหาร 4 สัมพันธภาพในครอบครัว และความผาสุกทางจิตใจของประชาชน เขตลาดพร้าว กรุงเทพมหานคร. วารสารมหาจุฬาวิชาการ, 11(2), 197-216.

พระศุภกร ปญฺญาพโล (ภู่ทอง) และปัณณพงศ์ วงศ์ณาศร. (2568). การพัฒนาความฉลาดทางอารมณ์ของนักเรียนด้วยหลักพุทธธรรม. วารสาร มจร ปรัชญาปริทรรศน์, 8(2), 242-252.

พระมหารักศักดิ์ ปญฺญาวุฑฺโฒ (บุญชัย). (2566). แนวทางการส่งเสริมการครองคนตามหลักพรหมวิหาร 4 สำหรับผู้บริหารการศึกษาในศตวรรษที่ 21. วารสารมณีเชษฐาราม วัดจอมมณี, 5(3), 100-117.

พระครูปลัดสุวัฒนโพธิคุณ. (2563). การประยุกต์ใช้หลักพรหมวิหาร 4 ในการพัฒนาสังคม. วารสารพุทธสังคมวิทยาปริทรรศน์, 5(1), 23–35.

พระครูวาปีจันทคุณ. (2564). แนวทางการส่งเสริมหลักพรหมวิหารธรรมเพื่อสันติภาพ. วารสารสันติศึกษา, 9(2), 85–98.

พระณัฐพงษ์ สิริสุวณฺโณ. (2563). การประยุกต์ใช้หลักพรหมวิหาร 4 ในการบริหารงานองค์การบริหารส่วนตำบล. วารสารพุทธบริหารศึกษา, 4(2), 67–80.

พระมหาสุทิตย์ อาภากโร. (2560). พระพุทธศาสนากับการพัฒนาสังคมไทยในศตวรรษที่ 21. วารสารพุทธศาสตร์ศึกษา, 8(2), 15–28.

พระมหาหรรษา ธมฺมหาโส. (2564). พระพุทธศาสนากับการสร้างสันติภาพในสังคมร่วมสมัย. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 9(1), 1–15.

ภัทรชัย อุทาพันธ์, ประชัน ชะชิกุล, วิเชียร แสนมี, และประภาส แก้วเกตุพงษ์. (2565). การอยู่ร่วมกันอย่างสมานฉันท์และสันติสุขบนพื้นฐานของความหลากหลายในสังคมพหุวัฒนธรรม กรณีศึกษาชุมชนบ้านไร่ ตำบลสบป่อง อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน. วารสารสังคมศาสตร์และศาสตร์รวมสมัย, 3(2), 1–12.

มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกฉบับภาษาไทย. กรุงเทพมหานคร: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

สมภาร พรมทา. (2559). พุทธจริยศาสตร์เชิงเหตุผล. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

สุรารักษ์ โชติดัมโม. (2565). การประยุกต์ใช้หลักพรหมวิหาร 4 เพื่อการดำเนินชีวิตของชุมชน. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 7(1), 105–118.

ฮาซันอักริม ดงนะเด็ง, ศิริประภา พรุเพชรแก้ว, นูรอัลฮายา ตาแมะ, อาณีรา กลามอ, สุนิตา มะแซ และนัจมีย์ หมัดหมาน. (2568). แนวทางส่งเสริมการอยู่ร่วมกันอย่างสันติในสังคมพหุวัฒนธรรมระหว่างชาวไทยพุทธและชาวไทยมุสลิม กรณีศึกษา : เทศบาลเมืองรูสะมิแล อำเภอเมือง จังหวัดปัตตานี. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 13(6), 2319–2332.

Barash, D. P., & Webel, C. (2018). Peace and conflict studies (4th ed.). Sage Publications.

Galtung, J. (1996). Peace by peaceful means: Peace and conflict, development and civilization. Oslo: International Peace Research Institute.

Gethin, R. (1998). The foundations of Buddhism. Oxford University Press.

Harvey, P. (2013). An introduction to Buddhist ethics: Foundations, values and issues. Cambridge: Cambridge University Press.

Keown, D. (2005). Buddhist ethics: A very short introduction. Oxford University Press.

Penboon, M. (2567). Four Brahmavihara, family relationship and psychological well-being of people at Ladphrao District, Bangkok. Mahachula Academic Journal, 11(2), 197–216.