พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ของสุขภาวะ: การเปลี่ยนแปลงจากสุขภาวะทางเศรษฐกิจไปสู่สุขภาวะทางคณิตศาสตร์
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
สุขภาวะ (Well-being) เป็นประเด็นสำคัญที่ได้รับความสนใจอย่างกว้างขวางทั้งในระดับบุคคลและสังคม แต่แนวคิด คำจำกัดความ และแนวทางปฏิบัติเกี่ยวกับสุขภาวะยังไม่มีฉันทามติที่ชัดเจน การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ของแนวคิดสุขภาวะ โดยเฉพาะการเปลี่ยนแปลงจากสุขภาวะทางเศรษฐกิจไปสู่สุขภาวะทางคณิตศาสตร์ การวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยทางประวัติศาสตร์ (Historical Research) ร่วมกับการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงคุณภาพ (Qualitative Content Analysis) โดยเก็บรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูลจากเอกสารวิชาการ บทความวิจัย และรายงานนโยบายที่เผยแพร่ระหว่างปี ค.ศ. 1950-2025 จำนวน 57 รายการ ผลการวิจัยพบว่าพัฒนาการของแนวคิดสุขภาวะสามารถแบ่งได้เป็น 3 ช่วงหลัก ได้แก่ ช่วง ค.ศ. 1950–1970 แนวคิดสุขภาวะเริ่มต้นจากกรอบเศรษฐศาสตร์หลังสงครามโลกครั้งที่สอง โดยใช้ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) และรายได้เฉลี่ยเป็นตัวชี้วัดหลัก ช่วง ค.ศ. 1970–2000 แนวคิดขยายสู่มิติจิตวิทยาและสังคม ได้แก่ สุขภาวะเชิงอัตวิสัย สุขภาวะทางจิต และสุขภาวะทางสังคม โดยเน้นการรับรู้คุณภาพชีวิตของบุคคลและการมีส่วนร่วมในสังคม และตั้งแต่ ค.ศ. 2000 จนถึงปัจจุบัน สุขภาวะได้ถูกบรรจุเข้าสู่นโยบายการศึกษาระดับนานาชาติ ดังปรากฏในเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) เป้าหมายที่ 3 และ 4 (United Nations, 2015) และกรอบสุขภาวะของนักเรียนขององค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) ผ่านโครงการประเมินผลนักเรียนนานาชาติ (PISA) (OECD, 2017) ก่อนขยายสู่บริบทการเรียนรู้คณิตศาสตร์จนพัฒนาเป็นกรอบแนวคิดสุขภาวะทางคณิตศาสตร์ (Mathematical Well-being) ซึ่งเน้นความสมดุลระหว่างความสามารถทางคณิตศาสตร์กับประสบการณ์เชิงบวกทางอารมณ์และจิตใจ ผลการศึกษาสะท้อนให้เห็นว่าแนวคิดสุขภาวะมีพัฒนาการอย่างต่อเนื่องและมีความซับซ้อนมากขึ้นตามบริบท จึงจำเป็นต้องพิจารณาหลายมิติร่วมกัน โดยเฉพาะในการเรียนรู้คณิตศาสตร์ที่มักก่อให้เกิดความวิตกกังวลในผู้เรียน ผลการวิจัยนี้เป็นแนวทางสำคัญสำหรับการออกแบบนโยบายการศึกษาและการจัดการเรียนการสอนที่ส่งเสริมสุขภาวะของผู้เรียนอย่างแท้จริง
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Journal of TCI is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) licence, unless otherwise stated. Please read our Policies page for more information...
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกัด.
พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542. (2542). ราชกิจจานุเบกษา, 116(74 ก) 1-23.
Attard, C. (2014). “I don’t like it, I don’t love it, but I do it and I don’t mind”: introducing a framework for engagement with mathematics. Curriculum Perspectives, 34(3), 1–14.
Blinder, A. S., Kristol, I., & Cohen, W. J. (1980). The Level and Distribution of Economic Well-Being. In Martin Feldstein (Ed.), The American Economy in Transition (pp. 415–500). University of Chicago Press. http://www.nber.org/books/feld80-1
Campbell, A. (1976). Subjective measures of well-being. American Psychologist, 31(2), 117–124. https://doi.org/10.1037/0003-066X.31.2.117
Chemagosi, M. J. (2024). Student Well-Being in Higher Education Institutions (pp. 81–106). https://doi.org/10.4018/979-8-3693-4417-0.ch004
Clarkson, P., Bishop, A., & Seah, W. T. (2010). Mathematics Education and Student Values: The Cultivation of Mathematical Wellbeing. In T. Lovat, R. Toomey, & N. Clement (Eds.), International Research Handbook on Values Education and Student Wellbeing (pp. 111–135). Springer Netherlands. https://doi.org/10.1007/978-90-481-8675-4_7
Diener, E. (1984). Subjective well-being. Psychological Bulletin, 95(3), 542–575. https://doi.org/10.1037/0033-2909.95.3.542
Diener, E. (2000). Subjective well-being: The science of happiness and a proposal for a national index. American Psychologist, 55(1), 34–43. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.34
Diener, E., & Seligman, M. E. P. (2018). Beyond Money: Progress on an Economy of Well-Being. Perspectives on Psychological Science, 13(2), 171–175. https://doi.org/10.1177/1745691616689467
D’Iribarne, P. (1974). The relationship between subjective and objective well being. In B. Strumpel (Ed.), Subjective elements of well-being (pp. 33–44). Organization for economic cooperation and development. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED110371.pdf
Easterlin, R. A. (1974). Does Economic Growth Improve the Human Lot? Some Empirical Evidence. In Nations and Households in Economic Growth (pp. 89–125). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-205050-3.50008-7
Grootenboer, P., & Marshman, M. (2016). Students’ Beliefs and Attitudes About Mathematics and Learning Mathematics. In Mathematics, Affect and Learning (pp. 55–74). Springer Singapore. https://doi.org/10.1007/978-981-287-679-9_4
Hill, J. L. (2025). Examining the Pedagogical Practices of a Teacher in a High Mathematical Wellbeing Classroom: An Exemplary Case Study. https://research-repository.rmit.edu.au/articles/conference_contribution/Examining_the_Pedagogical_Practices_of_a_Teacher_in_a_High_Mathematical_Wellbeing_Classroom_An_Exemplary_Case_Study/29833988
Hill, J. L., Kern, M. L., Seah, W. T., & van Driel, J. (2021). Feeling Good and Functioning Well in Mathematics Education: Exploring Students’ Conceptions of Mathematical Well-Being and Values. ECNU5 Review of Education, 4(2), 349–375. https://doi.org/10.1177/2096531120928084
Hill, J. L., Kern, M. L., Seah, W. T., & van Driel, J. (2022). Developing a model of mathematical wellbeing through a thematic analysis of the literature. In C. Fernández, S. Llinares, Á. Gutiérrez, & N. Planas (Eds.), Proceedings of the 45th Conference of the International Group for the Psychology of Mathematics Education (pp. 379–386). PME.
Hill, J. L., Kern, M. L., van Driel, J., & Seah, W. T. (2021). The importance of positive classroom relationships for diverse students’ well-being in mathematics education. In Mathematics education for sustainable economic growth and job creation (pp. 76–89). Routledge.
Hodge, R. W. (1970). Social Integration, Psychological Well‐Being, and Their Socioeconomic Correlates*. Sociological Inquiry, 40(2), 182–206. https://doi.org/10.1111/j.1475-682X.1970.tb01008.x
Hunter, J., & Hill, J. L. (2025). Exploring mathematical wellbeing across cultures: insights from diverse students. Mathematics Education Research Journal, 37(3), 529–556. https://doi.org/10.1007/s13394-024-00500-5
Jackson, S. J., Sam, M. P., Dawson, M. C., & Porter, D. (2022). The wellbeing pandemic: Outline of a contested terrain and a proposed research agenda. Frontiers in Sociology, Volume 7-2022. https://www.frontiersin.org/journals/sociology/articles/10.3389/fsoc.2022.950557
Kern, M. L., Benson, L., Steinberg, E. A., & Steinberg, L. (2016). The EPOCH Measure of Adolescent Well-Being. Psychological Assessment, 28(5), 586–597. https://doi.org/10.1037/pas0000201
Keyes, C. L. M. (1998). Social Well-Being. Social Psychology Quarterly, 61(2), 121. https://doi.org/10.2307/2787065
Maslow, A. H. (1970). Motivation and Personality. Harper & Row. https://archive.org/embed/in.ernet.dli.2015.198216
Ng, E. C. W., & Fisher, A. T. (2013). Understanding Well-Being in Multi-Levels: A review. Health, Culture and Society, 5(1), 308–323. https://doi.org/10.5195/hcs.2013.142
OECD. (2017). PISA 2015 Results (Volume III): Students’ well-being. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264273856-en
OECD. (2023a). Education at a Glance 2023: OECD Indicators. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/e13bef63-en
OECD. (2023b). PISA 2022 Results (Volume I): The State of Learning and Equity in Education. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/53f23881-en
OECD. (2023c). PISA 2022 Results (Volume II): Learning During – and From – Disruption. OECD. https://doi.org/10.1787/a97db61c-en
OECD. (2024). PISA 2022 Results (Volume V): Learning Strategies and Attitudes for Life. OECD. https://doi.org/10.1787/c2e44201-en
Padmambika, P., Lavanya, P., & Sai Soujanya Kumari, B. (2024). Enhancing Student Wellbeing in Alignment with NEP 2020. International Journal For Multidisciplinary Research, 6(4). https://doi.org/10.36948/ijfmr.2024.v06i04.25336
Pan, Y., Zhong, J., Hill, J. L., & Seah, W. T. (2022, February). Values which facilitate mathematical wellbeing of Chinese primary school students: A preliminary study. Twelfth Congress of the European Society for Research in Mathematics Education (CERME12).
Part, T. (2011). What is ‘mathematical well-being’? What are the implications for policy and practice? In C. Smith (Ed.), Proceedings of the British Society for Research into Learning Mathematics (pp. 121–126). The British Society for Research into Learning Mathematics. https://www.bsrlm.org.uk/wp-content/uploads/2016/02/BSRLM-IP-31-1-21.pdf
Part, T. (2012). On the Way to Theorising Mathematical Wellbeing. Metronome, 2, 21–30. https://repository.londonmet.ac.uk/480/1/Metronome%20vol%202%20p.21-30.pdf
Piyakun, A., & Seah, W. T. (2023). MATHEMATICAL WELLBEING OF MATHEMATICS TEACHERS IN THAILAND: AN INITIAL EXPLORATION. In M. Inprasitha, A. Sudjamnong, A. Suriyon, J. Saengpun, P. Moonpo, R. Chaovasetthakul, S. Plianram, & W. Suttiamporn (Eds.), Proceedings of the Regional Conference of the International Group for the Psychology of Mathematics Education 2023 (pp. 49–56). PME.
Rahm, T., Oberlehberg, N., & Mayer, A. (2024). Teaching happiness to students – implementation and evaluation of a program aiming at promoting wellbeing in elementary schools. Frontiers in Psychology, 15. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1289876
Ryff, C. D. (1989). Happiness is everything, or is it? Explorations on the meaning of psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 57(6), 1069–1081. https://doi.org/10.1037/0022-3514.57.6.1069
Ryff, C. D. (1995). Psychological Well-Being in Adult Life. Current Directions in Psychological Science, 4(4), 99–104. https://doi.org/10.1111/1467-8721.ep10772395
Sadeghi, K., & Pourbahram, R. (2024). Exploring factors affecting English language teacher wellbeing: insights from positive psychology. System, 122, 103274. https://doi.org/10.1016/j.system.2024.103274
Schukajlow, S., Rakoczy, K., & Pekrun, R. (2017). Emotions and motivation in mathematics education: theoretical considerations and empirical contributions. ZDM, 49(3), 307–322. https://doi.org/10.1007/s11858-017-0864-6
Seah, W. T. (2022). No Return to Normal: Reducing the Impact of COVID-19 remote Education on Student Wellbeing. In Ş. Danişman & M. GÜLER (Eds.), EDUCATIONAL IMPLICATIONS IN THE COVID-19 ERA (pp. 1–14). Vizetek.
Seligman, M. E. P. (2011). Flourish: A visionary new understanding of happiness and well-being. In Flourish: A visionary new understanding of happiness and well-being. Free Press.
Seligman, M. E. P., & Csikszentmihalyi, M. (2000). Positive psychology: An introduction. American Psychologist, 55(1), 5–14. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.5
Sen, A. (1993). Capability and Well‐Being. In The Quality of Life (pp. 30–53). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/0198287976.003.0003
Sen, A. (1999). Development as Freedom. Alfred Knopf. https://archive.org/embed/amartya-kumar-sen-development-as-freedom-alfred-a.-knopf-inc.-2000
Smith, J. D., & Morgan, J. N. (1970). Variability of Economic Well-being and Its Determinants. The American Economic Review, 60(2), 286–295. http://www.jstor.org/stable/1815818
Stiglitz, J. E., Fitoussi, J.-P., & Durand, M. (2018). Beyond GDP: Measuring What Counts for Economic and Social Performance. OECD. https://doi.org/10.1787/9789264307292-en
Strukova, A. S., & Polivanova, K. N. (2023). Well-Being in Education: Modern Theories, Historical Context, Empirical Studies. Journal of Modern Foreign Psychology, 12(3), 137–148. https://doi.org/10.17759/jmfp.2023120313
Strumpel, B. (1974). Economic well-being as an object of social measurement. In B. Strumpel (Ed.), Subjective elements of well-being (pp. 75–122). Organization for economic cooperation and development . https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED110371.pdf
Sumpter, L., & Sollerman, S. (2023). Changes in affect: patterns in Grade 4 and Grade 8 students’ expressed emotional directions. International Journal of Mathematical Education in Science and Technology, 54(8), 1598–1613. https://doi.org/10.1080/0020739X.2023.2184279
The Children’s Society. (2022). The Good Childhood Report 2022 Summary and recommendations. https://www.childrenssociety.org.uk/sites/default/files/2022-09/GCR-2022-Summary-Report.pdf
UNDP. (1990). Human Development Report 1990. UN. https://doi.org/10.18356/7007ef44-en
UNESCO. (2021). Reimagining our futures together: a new social contract for education. UNESCO. https://doi.org/10.54675/ASRB4722
United Nations. (2015). The Millennium Development Goals Report 2015. United Nations. https://www.un.org/millenniumgoals/2015_MDG_Report/pdf/MDG%202015%20rev%20(July%201).pdf
Warr, P. (1978). A study of psychological well‐being. British Journal of Psychology, 69(1), 111–121. https://doi.org/10.1111/j.2044-8295.1978.tb01638.x
Widlund, A., Tuominen, H., & Korhonen, J. (2018). Academic Well-Being, Mathematics Performance, and Educational Aspirations in Lower Secondary Education: Changes Within a School Year. Frontiers in Psychology, 9, 297. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.00297
Wilson, A. G. (1972). Editorial. Environment and Planning A: Economy and Space, 4(3), 251–251. https://doi.org/10.1068/a040251
World Bank. (2021). World Development Report 2021: Data for Better Lives. Washington, DC: World Bank. https://doi.org/10.1596/978-1-4648-1600-0
Zhang, Z., & Chen, W. (2019). A systematic review of measures for psychological well-being in physical activity studies and identification of critical issues. Journal of Affective Disorders, 256, 473–485. https://doi.org/10.1016/j.jad.2019.06.024
